تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ مَنْ کانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً (75)
بعد از آن براى بيان آنکه تنعم آنها استدراج است نه اکرام، مى‌فرمايد:
«1» مجمع البيان ج 3 ص 526.
«2» تفسير برهان ج 3 ص 20 بنقل از کافى.
جلد 8 - صفحه 217
قُلْ مَنْ کانَ فِي الضَّلالَةِ: بگو اى پيغمبر به مفتخرين مال و منال، هر که باشد در گمراهى و دور از صواب و طريق حق به سوء اختيار، و هيچ آگاهى و هشيارى نيابد. فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا: پس ممتد و دراز سازد عمر او را خداوند رحمان باز کشيدنى و امتدادى و مهلت مى‌دهد او را به طول عمر و تمتع به آن و پى‌درپى نعمت دادن. حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ: تا آنکه ببينند آنچه ترسانيده شده‌اند بدان. إِمَّا الْعَذابَ: يا عذاب در دنيا به کشتن و اسيرى و غلبه اهل اسلام بر ايشان. وَ إِمَّا السَّاعَةَ: و يا روز قيامت به مشاهده انواع خوارى و عقاب و نکال. يا اين کلام غايت قول کفار است به مؤمنان، يعنى اهل کفر اين قول را به مسلمانان گويند تا وقتى که مشاهده عقوبت دنيا يا عذاب آخرت را به چشم بينند. فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکاناً: پس زود باشد که بدانند، يعنى معاينه ببينند کيست آنکه بدتر باشد از اين دو گروه از جهت مکان، يعنى عکس آنچه تصور کرده باشد ببينند؛ زيرا جاى مؤمنان درجات جنان است و جاى کافران درکات نيران. وَ أَضْعَفُ جُنْداً: و کيست ناتوانتر از جهت سپاه يعنى دوستان و مددکار که ناتوانتر باشد، زيرا دوستان مؤمنان خدا و ملائکه و انبيا هستند و لکن کافران را هيچ دوست و يار و مددکار نباشد.
تتميم: در کافى در ذيل حديث سابق، راوى از حضرت صادق عليه السلام اين آيه را (قُلْ مَنْ کانَ فِي الضَّلالَةِ) سؤال کند، حضرت فرمايد: تمام ايشان در گمراهى بودند که ايمان نياوردند به ولايت حضرت على امير المؤمنين عليه السلام و نه به ولايت ما. پس بودند گمراه شده و گمراه کننده، پس باقى گذاشت ايشان را در گمراهى و سرکشى آنها تا مردند، پس مى‌گرداند خدا مکان آنها را بدتر و سپاه آنها را ناتوانتر. راوى گويد: عرض کردم «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ» فرمود: آن وقت خروج قائم عجل اللّه فرجه و آن ساعت است، پس زود باشد بدانند آن روز را و آنچه نازل شود به ايشان از جانب خدا بر دست حضرت قائم، اينست فرمايش الهى «مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکاناً» يعنى نزد قائم «وَ أَضْعَفُ جُنْداً» «1»
«1» مدرک سابق.
جلد 8 - صفحه 218