تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنِّي أَنَا رَبُّکَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْکَ إِنَّکَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً «12»
إِنِّي أَنَا رَبُّکَ: بدرستى که من پروردگار توام.
على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) روايت نموده از حضرت باقر عليه السلام بدين مضمون: پس رو آورد موسى به طرف آتش تا شعله اى گيرد، ديد درختى آتش آن را فراگرفته؛ چون رفت تا اقتباس کند، آتش ميل کرد به طرفش. موسى ترسيد، منصرف گرديد، آتش برگشت به درخت. مرتبه دوم موسى خواست اقتباس کند، آتش ميل کرد به او، حضرت موسى عليه السلام برگرديد و واگذارد آن را، پس برگشت آتش به درخت. مرتبه سوم آتش رو آورد به سوى او، موسى عليه السلام برگرديد و ديگر بازنگشت. پس ندا فرمود او را خداوند عز و جل: بدرستى که من خداوند عالميانم. موسى عرض کرد: چيست دليل بر آن؟ خداوند عزّ و جلّ فرمود: چيست در دست راست تو. عرض کرد:
عصاى من. خطاب شد بيانداز؛ انداخت آن را، پس مارى شد سرکش. موسى ترسيد و برگرديد، پس خطاب شد: بگير آن را و نترس، بدرستى که تو از آمنين هستى «1».
بدين معجزه، حضرت موسى دانست که ندا از جانب خداوند عالميان است و ديگر آنکه هر گاه نزديک درخت مى‌آمد يا دور مى‌شد، آن صدا مختلف نمى‌شد، بلکه به يک طريق بود. حق تعالى خلق کلام در درخت فرمود به قدرت کامله خود، و موسى از تمام جوانب به يک طريق آن را مى‌شنيد. خطاب شد:
فَاخْلَعْ نَعْلَيْکَ: پس بيفکن نعلين خود را و بيرون کن آن را از پاى. إِنَّکَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً: بدرستى که تو به وادى پاکيزه مبارک ستوده‌اى که «طوى» نام آنست يعنى قدم در وادى پاک و پاکيزه نهاده‌اى، چون اين خطاب رسيد، موسى
«1» بحار الانوار، ج 13، ص 30.
جلد 8 - صفحه 250
نعلين از پاى درآورد در پس وادى به چند ذرع دور انداخت. مفسرين عامه گفته‌اند چون از پوست خر مرده بود لذا امر به خلع شد. اين قول باطل و مردود است.
در اکمال الدين صدوق- از حضرت ولى عصر حجة بن الحسن عجل اللّه تعالى فرجه در حديثى سعد بن عبد اللّه قمى عرض کرد: خبر ده مرا يابن رسول اللّه از امر الهى به پيغمبر خود موسى (فَاخْلَعْ نَعْلَيْکَ ...) بدرستى که فقهاء فريقين گمان کنند که از پوست مرده بوده؟
حضرت فرمود: هر که اين را گويد افترا نموده بر موسى عليه السلام و نادان دانسته او را در نبوتش، زيرا امر از دو قسم خالى نيست: يا نماز موسى در آن جايز بوده يا جايز نبوده، اگر جايز بوده، جايز بوده براى او پوشيدن در آن بقعه هر گاه بقعه مقدسه نباشد، و اگر بقعه مقدسه مطهره باشد، اقدس و اطهر از نماز نباشد. و اگر نماز موسى در آن جايز نبوده، لازم آيد موسى نشناخته باشد حلال را از حرام و نداند آنچه نماز در آن جايز باشد يا نباشد؛ و اين کفر است.
عرض شد: خبر ده مرا اى مولاى من از تأويل در آن؟
فرمود: موسى مناجات نمود با پروردگار خود در وادى مقدس، عرض کرد:
اى پروردگار، بتحقيق خالص نمودم براى تو محبت خود را و شستم قلب خود را از غير تو. و به اهلش محبت شديد داشت، پس خداى تعالى فرمود: «فَاخْلَعْ نَعْلَيْکَ» يعنى بيفکن محبت اهل را از قلب خود اگر محبت تو براى من خالص و قلب تو از ميل به غير من شسته است «1».