اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا يَصُدَّنَّک‌َ عَنها مَن لا يُؤمِن‌ُ بِها وَ اتَّبَع‌َ هَواه‌ُ فَتَردي «16»
پس جلوگير نشود ترا از او کسي که ايمان باو ندارد و متابعت ميکند هواي
جلد 13 - صفحه 17
خود را پس به هلاکت ميافتي.
(فَلا يَصُدَّنَّک‌َ) خطاب بحضرت موسي است لکن از باب (ايّاک اعني و اسمعي يا جاره) خطاب بجميع مکلّفين است و فرد اجلي را در نظر گرفته و مقصود جميع افراد ما دون است در حديث دارد که بعضي خدمت امير المؤمنين شرفياب شدند عرض کردند که خداوند امر فرمود بملائکه که سجده کنند بآدم و شيطان از ملائکه نبود چرا در ترک سجده رانده درگاه شد با اينکه امر باو نشده بود! حضرت جواب دادند که در قرآن خطاب بمؤمنين شده راجع به بسياري از تکاليف با اينکه تمام جن‌ّ و انس مکلّف بآن‌ها هستند براي اينکه که پيغمبر مبعوث بر کافّه جن‌ّ و انس بوده فرد اجلي را خطاب فرموده که ما بقي افراد بدانند که بطريق اولي مکلّف هستند خداوند ملائکه را با آن مقام قرب که گفتند (نَحن‌ُ نُسَبِّح‌ُ بِحَمدِک‌َ وَ نُقَدِّس‌ُ لَک‌َ) بقره آيه 28 که تکليف را ما دون بدانند مثل شيطان که بطريق اولي مکلّف بسجده است.
(عَنها مَن لا يُؤمِن‌ُ بِها) در بين مفسّرين اختلاف شد در مرجع ضمير عنها و بها بعضي گفتند راجع بصلاة است يعني کساني که ايمان بنماز ندارند مانع نشوند ترا از اقامه نماز بعضي گفتند راجع بساعة است يعني کساني که اعتقاد بقيامت ندارند مانع نشوند ترا از ايمان بقيامت بعضي گفتند ضمير عنها راجع بصلاة است و ضمير بها راجع بساعة است بعضي گفتند راجع بهر دو است و لکن ظاهرا بملاحظه اقربيت راجع به ساعت است و اشاره بفرعون و فرعونيان است که معتقد بمعاد نيستند.
(فَتَردي) ردي مقابل جيد است انسان جيّد انبياء و اولياء و اتقياء و اهل ايمان بدرجات مختلفه و ردي کفّار و منافقان و مشرکين و کليه ارباب ضلالت بدرکات مختلفه و امور نسبي است بسا انسان از بعض جهات جيد و از بعض جهات ردي است مثل مؤمن فاسق فاجر عاصي.
18