تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَکَّرُ أَوْ يَخْشى (44)
بعد از آن دستور دعوت او را فرمايد:
فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً: پس سخن گوئيد مر فرعون را گفتنى نرم و ملايم بدون خشونت و درشتى. لَعَلَّهُ يَتَذَکَّرُ أَوْ يَخْشى: براى اينکه پند يابد به کلام شما و
جلد 8 - صفحه 275
معتقد شود به يگانگى بارى تعالى، يا بترسد از عذاب من. مراد آنست که اگر صدق شما متحقق شود بر او و متذکر نگردد، پس لااقل متوهم خواهد شد و ترسان و هراسان شود. نزد بعضى معنى آنکه: به کلام نرم سخن گوئيد به اميد آنکه ايمان آورد يا از رفق و لين با او معامله آن کس کنيد که او طمع ايمان دارد به او، اگرچه دانيد ايمان نخواهد آورد.
تفسير برهان- ابن بابويه رحمه اللّه به اسناد خود از ابن ابى عمير که به حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام عرض کردم: خبر فرما مرا از قول خداوند به موسى (اذْهَبا إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً ...) (لَعَلَّهُ يَتَذَکَّرُ أَوْ يَخْشى) فرمود: اما فرمايش (فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً) يعنى به کنيه ناميد او را، و بگوئيد يا «ابا مصعب». و اسم فرعون وليد بن مصعب بود. و اما فرمايش (لَعَلَّهُ يَتَذَکَّرُ أَوْ يَخْشى) فرمود براى آنکه موسى حريصتر باشد بر رفتن، و حال آنکه خداوند دانا بود که متذکر نشود و نترسد مگر وقت ديدن عذاب چنانچه فرمود (حَتَّى إِذا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ ...) «1» تبصره: يکى از دستورات جامعه مبلغين براى مناظره کافرين و مخالفين، در اولين مرحله مکالمه به سخن لين مى‌باشد، يعنى با آنها بطور نرمى و ملايمت سخن رانند نه به درشتى و خشونت؛ زيرا تلطف در کلام، دامى است براى جذب نفوس و تأليف قلوب، و لذا خداوند تعالى موسى و هارون را به جهت دعوت آن ياغى طاغى به قول لين امر مى‌فرمايد که شايد پندى بيابد.