تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى کُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى (50)
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى کُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ: 1- گفت پروردگار ما آن ذاتى
جلد 8 - صفحه 279
است که محض رحمت و عين عنايت عطا فرموده هر چيزى را خلقش، يعنى صورتى لايق حال و شکلى که موافق کمال او.
2- يا هر خلقى را عطا نمود آنچه صلاح معاش آنها است.
3- يا هر حيوانى را آلات مصالح خود بداد از چشم بينا و گوش شنوا و دست گيرنده و پاى رونده و زبان گوينده آنان را که نطق باشد.
4- يا مراد الهام معاش و معاد است که هر حيوانى داند صبح از آشيانه بيرون آيد و به طلب معاش کجا رود و شبانگاه کجا برگردد.
5- يا پروردگار ما عطا فرمود حيوانى را نظير آن را در خلق و صورت، و راه ازدواج و امتزاج به او نمود مانند مرد با زن و هر حيوانى با جفت خود.
6- عطا فرمود هر چيزى را از مخلوقات آنچه خلق او لايق و سزاوار است.
ثُمَّ هَدى: پس راه نمود ايشان را به طريق معاش دنيويه و امور دينيه تا به آن متوسل شده به نعيم آخرت فايز شوند. يا هدايت فرمود ايشان را از بيان و الطاف و تسهيل و تفسير.
در کافى- سؤال شد از حضرت صادق عليه السلام از آيه (أَعْطى کُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ) فرمود: نيست چيزى از مخلوقات خدا مگر آنکه او شناخته مى‌شود از شکلش مذکر از مؤنث. سؤال شد از معنى «ثم هدى» فرمود: راه نمود او را به نکاح و سفاح از شکل خودش «1».
تنبيه: اين کلام معجز نظام، جوابى است در غايت فصاحت و بلاغت که با وجود نهايت اختصار و ايجاز، شناسائى است به احوال جميع موجودات بر حسب مراتب، و دال است بر آنکه غنى و قادر بالذات و منعم على الاطلاق، ذات يگانه خداى سبحان است فقط، و ماسواى او محتاج و منعم عليه مى‌باشند در حد ذات و صفات و افعال خود.
و از اين جهت بود که فرعون چون اين کلام شنيد، متحير و هيچ نتوانست بگويد، و به سبب ترس آنکه مبادا قوم در اين سخن تفکر نمايند، او را گذاشته،
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 37 بنقل از کافى.
جلد 8 - صفحه 280
به پرستش خداى موسى ميل کنند، از اين رو رشته سخن را بجاى ديگر کشيد، از قرن‌هاى گذشته سؤال نمود: