تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى (66)
خلاصه چون سحره در مقام معارضه، ادب نمودند، حضرت موسى از روى
«1» بحار الانوار، ج 13، ص 411، باب قصص لقمان و حکمه، روايت دوّم.
جلد 8 - صفحه 292
مقابله ادب به ادب، يا بروجه بى‌اعتبارى و عدم مبالات به آن:
قالَ بَلْ أَلْقُوا: گفت: بلکه بيندازيد شما.
رفع شبهه: چگونه حضرت موسى اجازه داد به انداختن سحر؟!.
جواب: 1- آنکه تسليم نداريم که نفس انداختن کفر و معصيت باشد، زيرا سحره وقتى آلات و ادوات سحر را انداختند غرضشان آن بود که فرق در اين انداختن و معجزه حضرت موسى ظاهر گردد. پس اين انداختن ايمان بود، و القاء در صورتى کفر بود که به قصد تکذيب موسى باشد. و حضرت به انداختن اجازه داد، نه به قصد تکذيب.
2- آنکه مراد آنست که هرگاه شما اراده آن داريد، پس شما را حسا از آن مانعى نيست تا حق منکشف و روشن شود.
3- آنکه اين امر مشروط بود، يعنى بيندازيد اگر محق مى‌باشيد نظير آيه (فَأْتُوا بِسُورَةٍ* ... إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ*- اى- ان کنتم قادرين).
4- اين مقدمه ثابت است که موسى عليه السلام از سحر به غايت کاره بود و ايشان را هم از آن نهى فرموده بقوله (لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ کَذِباً) «1» پس محال است که آنها را امر فرمايد، زيرا اجتماع امر و نهى محال خواهد بود در يک چيز.
5- آنکه در مقام مناظره، وقتى محق دانست که در قلب طرف، شبهه باقيمانده که اگر رفع آن نشود هر آينه حقانيت بر او ثابت نشود، براى اتمام حجت، مطالبه آن شبهه نمايد تا در مقام جواب برآيد. در اين واقعه هم چون حضرت موسى دانست که سحره در حقانيت دين او شبهه دارند، لذا براى رفع ترديد و الزام آنها فرمود: بياندازيد آنچه داريد تا حقيقت امر آشکارا گردد.
خلاصه سحره آلات و ادوات سحر خود را انداختند، به سبب حرارت آفتاب زيبق به اضطراب آمد. فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ: پس آنجا رسنها و عصاهاى ايشان. يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ: نمودار شد به موسى از جادوى ايشان. أَنَّها تَسْعى: گوئى بدرستى که آنها مى‌روند و مى‌شتابند از هر جانب.
«1» سوره طه، آيه 61.
جلد 8 - صفحه 293