تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) لَيْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‌ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ (128) ترجمه‌ نيست از براى تو از اختيار چيزى يا آنکه ميپذيرد توبه ايشان را يا عذاب ميکند آنها را پس بدرستيکه آنها ستمکارانند. تفسير بعضى گفته‌اند پيغمبر (ص) در جنگ احد وقتى ديد مسلمين فرار ميکنند خواست نفرين کند اين آيه نازل شد و بعضى گفته‌اند اين وقتى بود که لبش مجروح و دندانش شکست خون را از رخسار مبارک خود پاک ميکرد و ميگفت چگونه رستگار ميشوند قوميکه روى پيغمبر خود را بخون خضاب نمودند اين آيه نازل شد که دلالت دارد بر آنکه تو در کار اختيارى ندارى خدا ميخواهد توبه آنها را قبول ميکند ميخواهد عذاب ميکند آنها را براى ظلمشان تا پيغمبر متوجه شود بآنکه اينها بعد از اين توبه ميکنند و مسلمان ميشوند و نفرين نکند ولى از حضرت باقر (ع) روايت شده است که چون اين آيه را نزد او تلاوت نمودند فرمود و اللّه او اختيار اينکار و کارهاى ديگر را داشت ولى وقتى از طرف خداوند مأمور شد که ولايت على (ع) را اظهار نمايد متفکر شد چون ميدانست قوم با آنحضرت دشمنى دارند براى حسد بر فضل و مقامش و در اين فکر بود که اين آيه نازل شد که دلالت دارد بر آنکه اختيار اينکار با خدا است يعنى نصب على (ع) بخلافت و وصايت بامر الهى است نه باختيار تو تا آنها اين تعيين را از خدا بدانند و از پيغمبر نرنجند و الا چگونه پيغمبر اختيار امرى را نداشت با آنکه خداوند واگذار کرده بود اختيار حلال نمودن و حرام کردن را باو و فرمود آنچه را بدهد بشما پيغمبر بگيريد آنرا و آنچه را نهى کند شما را از آن قبول کنيد و نيز از آنحضرت روايت شده که پيغمبر (ص) خيلى مايل بود که اراده الهى تعلق بگيرد بآنکه بعد از پيغمبر امير المؤمنين بخلافت ظاهرى برسد ولى خداوند اراده نفرموده بود لذا فرمود اختيار تقدير با تو نيست و نيز از آنحضرت روايت شده است که قرائت فرمودند «ان تتوب عليهم او تعذبهم» بصيغه مخاطب در هر دو و ان يتب نيز قرائت فرموده‌اند و لفظ او در او يتوب در قرائت مشهوره بمعنى الا ان است يا عاطفه است بر ليقطع در آيه سابقه.