اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد أَوحَينا إِلي مُوسي أَن أَسرِ بِعِبادِي فَاضرِب لَهُم طَرِيقاً فِي البَحرِ يَبَساً لا تَخاف‌ُ دَرَکاً وَ لا تَخشي (77)
و هر آينه بتحقيق وحي فرستاديم بسوي موسي اينکه شبانه حرکت کن بهمراهي بندگان من از سحره و بني اسرائيل و کساني که ايمان آوردند از مصر خارج شويد و چون بدريا (رود) مصر برخورديد بزن بعصاي خود بدريا طريق خشک ظاهر ميشود از دريا بيرون رويد نظر به اينکه پس از قضيّه سحره و ظهور معجزات بسيار ديگري که ميفرمايد: (قال‌‌به‌فِي تِسع‌ِ آيات‌ٍ إِلي فِرعَون‌َ وَ قَومِه‌ِ) نمل آيه 12 از عصاي موسي و يد بيضاء (وَ الجَرادَ وَ القُمَّل‌َ وَ الضَّفادِع‌َ وَ الدَّم‌َ) اعراف آيه 130 و ساير آيات مثل سنين و نقص ثمرات که ميفرمايد: (وَ لَقَد أَخَذنا آل‌َ فِرعَون‌َ بِالسِّنِين‌َ وَ نَقص‌ٍ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ) اعراف آيه 127 که اينها هشت آيه است و نهمي آنها طوفانست که پس از اينکه آيات ظاهر ميشود، قوم فرعون گفتند به فرعون (وَ قال‌َ المَلَأُ مِن قَوم‌ِ فِرعَون‌َ أَ تَذَرُ مُوسي وَ قَومَه‌ُ لِيُفسِدُوا فِي الأَرض‌ِ وَ يَذَرَک‌َ وَ آلِهَتَک‌َ قال‌َ سَنُقَتِّل‌ُ أَبناءَهُم وَ نَستَحيِي نِساءَهُم وَ إِنّا فَوقَهُم قاهِرُون‌َ) اعراف آيه 124 فرعون دست ظلم و تعدّي نسبت به بني اسرائيل و قوم موسي دراز کرد و آنها در فشار ظلم فرعون بودند که بحضرت موسي گفتند: (قالُوا أُوذِينا مِن قَبل‌ِ أَن تَأتِيَنا وَ مِن بَعدِ ما جِئتَنا) اعراف آيه 126 خداوند امر فرمود بموسي.
(وَ لَقَد أَوحَينا إِلي مُوسي) اينکه شبانه مخفيانه از فرعون و قوم او حرکت کنند و از مصر خارج شوند.
(أَن أَسرِ بِعِبادِي) که اسراء سير در شب است که ميفرمايد:
جلد 13 - صفحه 69
(سُبحان‌َ الَّذِي أَسري بِعَبدِه‌ِ لَيلًا مِن‌َ المَسجِدِ الحَرام‌ِ إِلَي المَسجِدِ الأَقصَي الاية) بني اسرائيل آيه 1 حضرت موسي با قوم حرکت کردند خبر رسيد بفرعون او با قومش و قشون خود در تعقيب آنها آمدند قوم موسي رسيدند بدرياي مصر نه راه گريز داشتند و لشکر فرعون هم ظاهر شدند بموسي عرض کردند (فَلَمّا تَراءَا الجَمعان‌ِ قال‌َ أَصحاب‌ُ مُوسي إِنّا لَمُدرَکُون‌َ قال‌َ کَلّا إِن‌َّ مَعِي رَبِّي سَيَهدِين‌ِ) شعراء آيه 61 و 62.
(فَاضرِب لَهُم طَرِيقاً فِي البَحرِ يَبَساً) ضرب طريق حرکت در طريق است مثل ضرب في الارض و اينکه پس از آني بود که حضرت موسي بعصاي خود بدريا زد و دوازده جاده خشک در دريا ظاهر شد که ميفرمايد: (أَن‌ِ اضرِب بِعَصاک‌َ البَحرَ) شعراء آيه 63 قوم موسي در اينکه جادها دارند ميروند فرعون رسيد با قومش ترسيد وارد جادّه شود چون ميدانست اينکه معجزه موسي بود متحيّر شد که اگر برگردد قومش مي‌گويند اينها، بني اسرائيل دارند در اينکه جادّه‌ها ميروند و تو با دعواي خدايي ترسيدي و برگشتي متحيّر ماند جبرئيل بر مادياني مقابل اسب فرعون آمد اسب چشمش به ماديان افتاد در تعقيب آن وارد جادّه شد قومش هم همراه او وارد شدند چون تمام آنها وارد شدند قوم موسي خارج شدند يک مرتبه دريا بهم وصل شد و تمام غرق شدند که اينکه آيه نهم است که به طوفان تعبير فرموده در آيه قبل خداوند بموسي فرمود.
لا تَخاف‌ُ دَرَکاً وَ لا تَخشي نميترسي از درک فرعونيان که قومت گفتند:
(إِنّا لَمُدرَکُون‌َ) و خوف نميبري از غرق در دريا و بسلامت عبور ميکني.
(لا تَخاف‌ُ دَرَکاً وَ لا تَخشي) بعضي قراء لا تخف قرائت کردند جزاء لجمله و اضرب لکن لا تخاف نتيجه و فائده و ثمره است از براي جمله قبل يعني چون ضرب در بحر واقع شد و طريق يا بس بوجود آمد ديگر نميترسي از اينکه فرعونيان
جلد 13 - صفحه 70
شما را درک کنند و بشما دست بيابند.
(وَ لا تَخشي) نوعا خوف و خشيت را بمعني واحد تفسير کردند، لکن محقق طوسي قدّس اللّه سرّه بين اينکه دو فرق گذارده که خلاصه فرمايش او اينست که خوف تألم نفس است از امر متوقّع مثل خوف از عذاب بسبب ارتکاب منهيّات و خشيت حالت حاصله است پس از معرفت بعظمت پروردگار و کبريايي او و لذا ميفرمايد:
(إِنَّما يَخشَي اللّه‌َ مِن عِبادِه‌ِ العُلَماءُ) آيه 25.
و از حضرت صادق عليه السلام روايت کرده شيخ طوسي
(يعني بالعلماء من صدّق قوله فعله و من لم يصدّق قوله فعله فليس بعالم)
با اينکه علماء بواسطه ارتکاب معاصي خوف ندارند چون مرتکب نشده‌اند، و بالجمله خشيت يک نوع خاص‌ّ است از خوف و کلمه و لا تخشي از غرق است که خداوند بقدرة کامله خود آب را نميگذارد پيش برود و بهم وصل شود، چنانچه متوکّل آب را بست بحرم حسيني و آب پيش نرفت (عدو بمرقد او آب بست و پيش نرفت).