تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَ ما هَدى (79)
وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ: و گمراه نمود فرعون قوم خود را از دين حق. وَ ما هَدى: و هدايت ننمود ايشان را.
تبصره: آيه شريفه دليل است بر بطلان مذهب جبر، زيرا اگر چنانچه کفر و گمراهى از جانب خدا مى‌بود، هر آينه نسبت دادن آن به فرعون لغو بود؛ زيرا خداى تعالى مذمت فرموده فرعون را به گمراه کردن مردم، و هر که مذمت کند غير را به فعلى، لابد است از فاعليت آن غير تا آنکه ذم صادق باشد، و الّا مذمت غير به فعلى که از جانب او صادر نباشد قبيح، و ذات بارى تعالى از آن منزه و مبرى مى‌باشد. تعالى اللّه عن ذلک علوا کبيرا.
شرح حال: بطور اجمال آنکه: به زدن عصا، دوازده راه در دريا هويدا و هر يک از اسباط با پنجاه هزار قوم خود از يک راه روانه شدند. ما بين دريا به موسى عليه السلام گفتند: ما برادران خود را نمى‌بينيم. موسى عليه السلام عرض کرد: خدايا بر سوء اخلاق و جهالت بنى اسرائيليان مرا اعانت فرما. امر شد عصا بر ديوارهاى آب بزن، پس طاقها و ديوارهاى بزرگى در ديوارهاى آب ظاهر شد به نحوى که از ميان آنها يکديگر را ديده سخن مى‌گفتند. به همين کيفيت به کنار دريا رسيدند، ديوارهاى آب کأنه از زمين دريا مانند کوههاى عظيم معاينه مى‌شد. فرعون صبح آن شب با هزار هزار سوار اسبهاى سياه و تمام خواص خود، به کنار دريا رسيدند. به مشاهده آن حال، هول عظيم در قلب تابعان او حاصل شد. فرعون گفت: از هيبت من دريا چنين شد، داخل دريا شدند؛ آخرين لشگر موسى که خارج شد، موج متلاطم يکمرتبه تماما غرق، و نعش فرعون با اسلحه آهنين به کنار دريا افتاد.
جلد 8 - صفحه 305
تبصره: وجه مکررات قرآنى:
1- عوض شدن مخاطب در هر عصرى و تغيير نفوس در هر عهدى، مجوز تکرار لفظى و معنوى است.
2- يک حکايت يا يک قاعده اساسى، مى‌شود شاهد باشد براى چند مطلب مختلف متباعد الزمان؛ پس متکلم همان حکايت را بى‌تفاوت لفظ و معنى يا به اندک تفاوتى چند بار بقدر احتياج تکرار نمايد که تعدد اغراض و موارد موجب تکرار است.
3- يک عمل يا يک شخص يا يک قوم از چند جهت قابل تحسين يا تقبيح باشند، پس متکلم تکرار کند تحسين يا تقبيح آنها را و در هر مرتبه به يکى از اسباب حسن و قبح توجه دارد.
4- ممکن است حکايتى چند جزء داشته باشد و در هر تکرار يک جزء علاوه بر سابق گفته شود که اساس حکايت تکرار شده اما اجزاء تکرار نشده مانند احوال حضرت موسى عليه السلام و فرعون.
5- اهميت و تأکيد مطلبى مستلزم تکرار باشد.