تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى (82)
وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ: و بدرستى که من هر آينه بسيار بسيار آمرزنده‌ام مر کسى را که توبه کند، يعنى برگردد از کفر به ايمان و از معصيت به طاعت.
وَ آمَنَ: و ايمان آورد به خدا و رسول و قيامت از روى حقيقت. وَ عَمِلَ صالِحاً: و بجا آورد کارهاى شايسته پسنديده که اوامر الهيه و سنت نبويه باشد. ثُمَّ اهْتَدى: پس ملتزم شود ايمان را تا بميرد و ثابت و راسخ باشد در آن.
تبصره: آيه شريفه چهار مقام ترقيات و سير کمال انسانى را بيان فرمايد: 1- توبه که برگشت از کفر و نافرمانى است. 2- ايمان که عبارت است از ثبات در معتقدات قلبى و اصول ديانتى. 3- اعمال جوارحى، يعنى بجا آوردن واجبات الهى و فرامين حضرت رسالت پناهى صلّى اللّه عليه و آله. 4- تخليه قلب از ناشايستگى و آنچه موجب پستى مقام انسانى است و تخليه آن به صفات حميده و ملکات رحمانى.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بر آنکه اعمال صالحه جزء ايمان، و آن مرکب است از معتقدات قلبى و اعمال جوارحى. بنابراين ايمان صادق نخواهد بود به اعتقاد فقط بدون بجا آوردن اعمال صالحه، بلکه در فرمايشات ائمه معصومين سلام اللّه عليهم اجمعين وارد شده که ايمان نيست مگر عمل.
تتمه: به طريق خاصه و عامه روايت شده که مراد «ثُمَّ اهْتَدى» ولايت اهل بيت عليهم السلام است، چنانچه عياشى در تفسير خود، و حاکم ابو القاسم حسکانى به اسناد خود از امام محمد باقر عليه السلام روايت نموده در تفسير اين آيه فرمود: ثمّ اهتدى الى ولايتنا اهل البيت فو اللّه لو انّ رجلا عبد اللّه عمره ما بين الرّکن
جلد 8 - صفحه 308
و المقام ثمّ مات و لم يجى‌ء بولايتنا لأکبّه اللّه فى النّار على وجهه «1».
پس هدايت يافت به دوستى ما اهل بيت، پس به خدا قسم اگر مردى در مدت عمر خود عبادت کند خداى تعالى را در ميان رکن و مقام، بعد بميرد در حالى که نيايد به ولايت ما اهل بيت، خداى تعالى او را بروى در آتش جهنم اندازد.