اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ هُم أُولاءِ عَلي أَثَرِي وَ عَجِلت‌ُ إِلَيک‌َ رَب‌ِّ لِتَرضي (84)
گفت: آنها کساني که بنا بود با من بيايند بر اثر من ميآيند و اينکه من عجله کردم بواسطه شوق آمدن بسوي تو پروردگار من براي خشنودي تو (مسئلة) تکاليف موقّته مثل صلوات يوميّه و لو وقت وسعت دارد لکن تعجيل در اوّل وقت موجب رضاي الهي ميشود و تأخيرش فقط اسقاط تکليف ميکند و رفع عقوبت مخالفت، چنانچه از حضرت رسالت مرويست فرمود:
(اوّل الوقت رضوان اللّه و آخر الوقت غفران اللّه)
لذا موسي.
(قال‌َ هُم أُولاءِ عَلي أَثَرِي) خواهند آمد در اثر من و متابعت کنند مرا در آمدن بميقات.
(وَ عَجِلت‌ُ إِلَيک‌َ رَب‌ِّ لِتَرضي) و تعجيل من براي اينکه بوده که اوّل وقت را درک کنم که وقت فضيلت است و صبر نکنم تا وقت فضيلت بگذرد و در وقت اجزاء عمل کنم براي رضاي تو (تنبيه) از براي صلوات يوميّه شش وقت هست وقت فضيلت و وقت اجزاء و وقت مختص‌ّ و وقت مشترک و وقت اختياري و وقت اضطراري، از براي نماز صبح دو وقت است فضيلت از طلوع فجر صادق تا ظهور حمره مشرقيّه و اجزاء از ظهور حمره تا طلوع شمس، و از براي ظهر و عصر چهار وقت است وقت مختص‌ّ بظهر چهار رکعت يا دو رکعت يا دو رکعت اگر مسافر باشد اوّل وقت و مختص‌ّ بعصر چهار يا دو رکعت اگر مسافر باشد آخر وقت و بين اينکه دو وقت مختص‌ّ وقت مشترک است، و وقت فضيلت ظهر از اوّل وقت است تا سايه شاخص بقدر شاخص زياد شود، و فضيلت عصر از بعد از اداء ظهر است تا سايه شاخص دو برابر شاخص شود و بقيه وقت اجزاء است و از براي مغرب و عشاء شش وقت است، مختص‌ّ بمغرب سه رکعت اوّل وقت، و مختص‌ّ بعشاء چهار رکعت يا دو رکعت اگر مسافر باشد بنصف شب شرعي که از مغرب است تا طلوع فجر صادق نه شب عرفي که از غروب است تا طلوع آفتاب، و وقت فضيلت مغرب از اوّل مغرب است تا ذهاب شفق مغربيّه و فضيلت عشاء پس از
جلد 13 - صفحه 78
ذهاب شفق است تا ثلث شب، و وقت اجزاء مغرب پس از ذهاب شفق است تا رسيدن بوقت مختص‌ّ عشاء، و وقت اجزاء عشاء دو وقت است «1» بعد از مغرب تا ذهاب شفق «2» از ثلث شب تا نصف شب، و وقت اختياري اينکه دو از مغرب است تا نصف شب که تأخيرش حرام و معصيت است و وقت اضطراري آنها پس از نصف شب است تا طلوع فجر و در اينجا يک مسئله مشکله است بر شخص مسافر که اگر بمقدار سه رکعت بنصف شب باقيست اگر مغرب را بجا آورد وقت اختصاصي عشاء از بين ميرود و اگر عشاء را مقدّم دارد هنوز وقت اختصاصي او نرسيده مرحوم استاد آية اللّه نائيني (ره) ميفرمود: بايستد بمغرب يک رکعت مغرب را بجا آورد سپس مشغول بعشاء شود و پس از عشاء دو رکعت ديگر مغرب را بجا آورد که نماز عشاء در وسط مغرب واقع شود، لکن اينکه فرمايش بنظر تمام نيست، زيرا اگر فرضا پنج رکعت براي شخص حاضر بوقت باقيست در ظهر و عصر ميگويند: ظهر مقدم است و لو سه رکعت ظهر در وقت مختص عصر باشد بقاعده
(من ادرک رکعة من الصلاة فقد ادرک الصلاة)
و همچنين در مغرب و عشاء و لو دو رکعت مغرب در وقت مختص‌ّ عشاء واقع شود بناء علي هذا در فرض مزبور بايد 3 رکعت مغرب را بجا آورد که يک رکعت از مغرب در وقت مختص واقع شود و اللّه العالم.