اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ فَإِنّا قَد فَتَنّا قَومَک‌َ مِن بَعدِک‌َ وَ أَضَلَّهُم‌ُ السّامِرِي‌ُّ (85)
فرمود: خداوند تبارک و تعالي بموسي پس بدرستي که ما بتحقيق امتحان کرديم قوم تو را از بعد از تو و گمراه کرد آنها را سامري ملعون اينکه آيه مربوط بآيه قبل نيست و مواعده مذکوره، بلکه مربوط است بآيه شريفه (وَ واعَدنا مُوسي ثَلاثِين‌َ لَيلَةً وَ أَتمَمناها بِعَشرٍ فَتَم‌َّ مِيقات‌ُ رَبِّه‌ِ أَربَعِين‌َ لَيلَةً وَ قال‌َ مُوسي لِأَخِيه‌ِ هارُون‌َ اخلُفنِي فِي قَومِي وَ أَصلِح وَ لا تَتَّبِع سَبِيل‌َ المُفسِدِين‌َ) اعراف آيه 138 زيرا در مواعده سابقه حضرت موسي با قوم مواعده شده بود که ميفرمايد: (وَ واعَدناکُم جانِب‌َ الطُّورِ الأَيمَن‌َ)
جلد 13 - صفحه 79
و قضيّه سامري در مواعده موسي تنها بود چهل شب چون ابتداء سي شب مواعده شده بود و حضرت موسي بقوم فرموده بود و خداوند براي امتحان بني اسرائيل ده شب اضافه فرمود و در اينکه ده شب قضيّه سامري اتفاق افتاد، لذا.
(قال‌َ فَإِنّا قَد فَتَنّا قَومَک‌َ مِن بَعدِک‌َ) يعني بعد از آمدن تو در ميقات براي اخذ الواح تورات و امتحانات الهي بسيار است و تمام بنده‌گان خود را امتحان ميکند چنانچه ميفرمايد: (أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ) عنکبوت آيه 1 و 2 و امتحانات الهي نه براي اينست که امري بر او مخفي باشد و بامتحان کشف شود، بلکه براي خود ممتحن بفتح است که درجه ايمان او بر خود او کشف شود و امتحانات الهي بسيار است يکي را بغنا امتحان ميکند يکي را بفقر يکي بعزّت ديگري بذلّت يکي بصحت ديگري بمرض و بني اسرائيل در جميع اعصار معرفت آنها در حق‌ّ خداوند بسيار ناقص بود برداريد اينکه تورية رائج را مطالعه کنيد در قضيّه حضرت آدم و نوح و لوط و عزيز اينها که خدا را جسم ميدانند و العياد نسبت جهل و عجز باو ميدهند و توليد و تولّد و شرک و ساير کفريّات و شرح آنها را حقير در مجلّد اوّل کلم الطيّب داده‌ام مراجعه کنيد.
(وَ أَضَلَّهُم‌ُ السّامِرِي‌ُّ) که شرحش در چند آيه بعد ميآيد و از رسول محترم مروي است فرمود: آنچه در امم سابقه واقع شده در اينکه امّت واقع ميشود سامري اينکه امّت دوّمي و گوساله اوّلي.