تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّکُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَ أَطِيعُوا أَمْرِي (90)
«1» سوره بقره، آيه 93.
«2» سوره اعراف، آيه 138.
جلد 8 - صفحه 315
وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ: و هر آينه بتحقيق گفت مر گوساله‌پرستان را هارون از روى موعظه پيش از آمدن موسى عليه السلام از ميقاتگاه. يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ: اى قوم من، اينست و جز اين نيست آزمايش و امتحان شديد به پرستيدن گوساله، يعنى مبتلا شديد به تشديد تکليف و ممتحن گشته‌ايد به پرستش گوساله. مراد آنست که حق تعالى با شما معامله آزمايندگان کرده تا محک تمام عيار هر يک از شما بر عالميان ظاهر گردد و بر آنها روشن شود کدام از شما بر دين اسلام ثابت و راسخ خواهد شد، و کدام متزلزل گردد و محق از مبطل ممتاز شود. وَ إِنَّ رَبَّکُمُ الرَّحْمنُ: و بدرستى که پروردگار شما بسيار بخشش‌کننده است نه غير او. فَاتَّبِعُونِي: پس پيروى کنيد مرا در پرستش خدا.
وَ أَطِيعُوا أَمْرِي: و اطاعت نمائيد مرا در ثبات و استقامت در دين اسلام.
تبصره: آيه شريفه تعليم است بر حسن طريق موعظه حسنه، زيرا هارون در اين وعظ مسلک احسن الوجوه را اختيار نموده از جهاتى:
1- قوم را زجر و توبيخ کرده از تمسک به باطل بقوله «إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ».
2- آنان را به معرفت و رحمت الهى دعوت نمود بقوله «وَ إِنَّ رَبَّکُمُ الرَّحْمنُ».
3- ايشان را به معرفت نبوت هدايت کرد بقوله «فَاتَّبِعُونِي».
4- قوم را به عمل احکام و شرايع ارشاد فرمود بقوله «وَ أَطِيعُوا أَمْرِي».
و اين روش جامع است طريق موعظه حسنه را، زيرا اول بايد ازاله شبهات شود، چه بدون آن اطمينان به توحيد و يگانگى خدا حاصل نشود، و بدون معرفت خدا تصديق نبوت ممکن نيست، و تا تصديق نبوت نشود الزام به عمل احکام شريعت مسلم و محقق نيايد.