اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَيَذَرُها قاعاً صَفصَفاً (106) لا تَري فِيها عِوَجاً وَ لا أَمتاً (107)
پس وا ميگذارد زمين را مستوي که هيچگونه بلندي و پستي نداشته باشد زمين خشک يا بس نه گياهي بر روي او روئيده شده و نه شجري بر او باشد و نه آبي بر او جاري باشد.
(فَيَذَرُها) آن کوه‌ها را مثل رمل هباء منثورا.
(قاعاً) ارتفاعي در آن نيست.
(صَفصَفاً) انخفاضي و پستي ندارد که مفاد (يَوم‌َ تُبَدَّل‌ُ الأَرض‌ُ غَيرَ الأَرض‌ِ) ابراهيم آيه 49 (وَ تَرَي الأَرض‌َ هامِدَةً) حج آيه 2.
(لا تَري فِيها عِوَجاً) هيچگونه عمارتي و شجري و گياهي و کوهي در او ديده نميشود.
(وَ لا أَمتاً) پستي و انخفاض و گودي در او نيست تمام صفحه زمين صاف و ذلال و متساوي هيچگونه آثاري در او مشاهده نميشود و چون تمام کرات جويّه در يک جا جمع و نزديک بيکديگر ميشود، چنانچه ميفرمايد:
(وَ جُمِع‌َ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ يَقُول‌ُ الإِنسان‌ُ يَومَئِذٍ أَين‌َ المَفَرُّ) قيمة آيه 9 و 10 آفتاب يک ني بالاي سر اهل محشر و زمين مثل کوره حدّادي ميجوشد و بالجمله احوال قيامت بسيار هولناک است در بعض اخبار دارد که ملائکه هفت آسمان هفت طبقه دور اهل محشر را احاطه ميکنند و آتش دور آنها را ميگيرد و حلقه ميزند خطاب ميرسد (يا مَعشَرَ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ إِن‌ِ استَطَعتُم أَن تَنفُذُوا مِن أَقطارِ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ فَانفُذُوا لا تَنفُذُون‌َ إِلّا بِسُلطان‌ٍ) الرحمن آيه 33 از امير المؤمنين عليه السلام
جلد 13 - صفحه 99
سؤال کردند بايد چه کرد! حضرت فرمود:
(ففروا الي اللّه)
اشاره بآيه شريفه (فَفِرُّوا إِلَي اللّه‌ِ إِنِّي لَکُم مِنه‌ُ نَذِيرٌ مُبِين‌ٌ) ذاريات آيه 20 لکن آيه راجع بدنيا است که بايد رو بخدا رفت و دست از شرک و کفر و عناد و ضلالت و فسق و فجور و طغيان و معاصي الهيّه برداشت و به ايمان و اعمال صالحه و تقوي رو بخداوند عالم رفت و اما بعد از مردن ديگر فايده ندارد.
(اذا مات إبن آدم انقطع عمله)
و در آيه شريفه ميفرمايد: (وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ أُولئِک‌َ أَعتَدنا لَهُم عَذاباً أَلِيماً) نساء آيه 22 بلي ممکن است اگر با ايمان از دنيا رفته باشد بيک اسبابي مورد مغفرت واقع شود مثل دعاء ديگران و شفاعت.