اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ کَم قَصَمنا مِن قَريَةٍ کانَت ظالِمَةً وَ أَنشَأنا بَعدَها قَوماً آخَرِين‌َ «11»
و چه بسيار در هم کوبيديم از شهرستانهايي که بودند ظلم کننده، و انشاء و ايجاد کرديم بعد از کوبيدن آنها قومهاي ديگري.
جلد 13 - صفحه 144
(وَ کَم قَصَمنا): نوعا تفسير کردند به أهلکنا لکن کنايه و اشاره به هلاکت آنها است، و معناي لغوي قصم بمعناي حطم چنانچه در سوره نمل مي‌فرمايد:
«قالَت نَملَةٌ يا أَيُّهَا النَّمل‌ُ ادخُلُوا مَساکِنَکُم لا يَحطِمَنَّکُم سُلَيمان‌ُ وَ جُنُودُه‌ُ ...»
آيه 18. و بمعناي هشم است که چوب خشک و مجوّف را بشکنند و خورد کنند و در هم بکوبند چنانچه در حق‌ّ ثمود قوم صالح مي‌فرمايد: «إِنّا أَرسَلنا عَلَيهِم صَيحَةً واحِدَةً فَکانُوا کَهَشِيم‌ِ المُحتَظِرِ» قمر آيه 31. و تمام اينها کنايه از هلاکت و از بين رفتن است.
(مِن قَريَةٍ): مراد أهل قريه است بقرينه (کانَت ظالِمَةً): و مراد از قريه شهرستانها و ممالک بزرگ را هم شامل است مثل مملکت عاد که مي‌فرمايد: «أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِعادٍ إِرَم‌َ ذات‌ِ العِمادِ الَّتِي لَم يُخلَق مِثلُها فِي البِلادِ» فجر آيه 5 و 6 و 7. و مراد از ظالمة کفر و شرک و عدم ايمان به انبياء است که ظلم بتمام معني ظلم بنفس، ظلم بغير که انبياء و مؤمنين باشند، و ظلم بدين. و کلمه کم اشاره به چه بسيار است که شامل قوم نوح و هود و صالح و ابراهيم و لوط و شعيب و موسي و غير اينها مثل أصحاب فيل که نزديک به زمان حضرت رسالت بودند که مي‌فرمايد: «أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِأَصحاب‌ِ الفِيل‌ِ (الي قوله تعالي): فَجَعَلَهُم کَعَصف‌ٍ مَأکُول‌ٍ» سورة الفيل.
(وَ أَنشَأنا بَعدَها قَوماً آخَرِين‌َ): بعد از هلاکت آنها و از بين رفتن خداوند از نسل انبياء و مؤمنين آن قدر خلق و ايجاد فرمود که جاي گير هلاک شدگان شدند.
و بالجمله در هر زمان که طغيان و شرک و کفر و اعراض از انبياء و دعات دين کردند انتظار همين نوع بلاها را داشته باشند. خداوند رحم فرمايد به عصر حاضر.
145