تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً لاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ کُنَّا فاعِلِينَ «17» لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً: اگر خواستيم ما اينکه فرا گيريم لهو و بى‌فايده را. لَاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا: هر آينه فرا گرفتيم آن را از نزد خود از مجردات نه از ماديات، يعنى بر وجهى که لايق حضرت ما باشد. إِنْ کُنَّا فاعِلِينَ‌: اگر بوديم بجا آورنده آن، يعنى اگر در حق ما جايز بود و مى‌خواستيم، لهو را فرا مى‌گرفتيم، لکن‌ «1» نهج البلاغه فيض الاسلام، خطبه 190، ص 786. جلد 8 - صفحه 371 حکمت و مصلحت مقتضى خلاف آنست. يا نباشيم بجا آورنده آن، زيرا شايسته ربوبيت نيست کارى بجا آوريم بدون هيچ غرض و مصلحتى، و بر فرض آن چنان مى‌نموديم که هيچکس را مطلع نبودى اگر فاعل لهو بوديم، لکن نکرديم و نکنيم؛ زيرا اين خلاف حکمت و مصلحت، و صدور لغو و لهو از ساحت کبريائى ما محال است. نزد ابن عباس و جمعى مراد لهو به معنى فرزند باشد. نزد بعضى به معنى زن باشد در لغت يمن. بنابراين معنى آنکه: اگر ما اتخاذ زن و فرزند را خواستى، هر آينه از نزد خود فراگرفتى نه از آدميان مانند مريم و عيسى و غير آنها، لکن ساحت ذو الجلال سبحانى از تمام ناشايستگى‌ها منزه باشد. تعالى اللّه عما يقول الظالمون علوا کبيرا. تبصره: آيه شريفه دال است بر آنکه افعال الهى، معلل به غرض و حکمت باشد؛ زيرا صدور فعل، دائر مدار بر دو چيز است: يکى به لغو و بازيچه، و ديگر به غرض و فايده. و چون نفى عبث و لغو را از خلق موجودات فرموده، پس به ملازمه ثابت آيد که خلق آنها بر وجه حکمت و مصلحت باشد. و برهان عقلى نيز اين مطلب را ثابت نمايد، زيرا فعل بدون غرض و فايده هر آينه لغو و عبث، و هر فعل لغو و عبث قبيح، و صدور قبيح از ذات حکيم على الاطلاق محال است. پس تمام افعال سبحانى منوط به غرض، و لکن چون ذات الهى غنى على الاطلاق است، لذا تمام غرض و فوائد خلقت آسمان و زمين و ساير موجودات، راجع به نوع مکلفين مى‌باشد. و براهين مفصله در کتب کلاميه مشروحا بيان شده، و عاقل را يک برهان بلکه اشاره کافى باشد.