نکته‌های تفسیر نور

مسئوليّتِ پاسخگويى انسان در قبال کارهايى که انجام مى‌دهد، بارها در قرآن مطرح شده است، از جمله: «فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ» «1» به پروردگارت سوگند که از همه‌ى مردم سؤال خواهيم کرد. و يا در جايى ديگر مى‌خوانيم: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ» «2» آنها را متوقّف کنيد، آنها بايد بازخواست شوند. به هر حال در روز قيامت، از افکار و نيات، از جوانى و عمر، از درآمد و مصرف، از انتخاب رهبر و اطاعت از بزرگان، سؤال خواهد شد. سؤال: چگونه است که در آيه ديگرى مى‌فرمايد: از هيچ جنّ و انسى سؤال نمى‌شود؟ «فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ» «3» پاسخ: در قيامت صحنه‌ها متفاوت است و هر صحنه‌اى شرايط خاص خود را دارد. مثلًا در يک موقف وقتى از انسان‌ها سؤال شود، آنها مى‌توانند با زبان پاسخ‌گو باشند، امّا در موقف ديگر بر لب‌هاى آنان مهر مى‌زنند و ديگر اعضا وجوارح به شهادت بر اعمال مى‌پردازند. امام رضا عليه السلام فرمود: خداوند به آدم عليه السلام خطاب فرمود: يابن آدم، بمشيّتى کنت انت الّذى‌ «1». حجر، 92. «2». صافّات، 24. «3». الرحمن، 39. جلد 5 - صفحه 438 تشاء لنفسک ما تشاءيعنى من اراده کرده‌ام که تو با خواست خودت آزاد باشى. «1»