اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَعلَم‌ُ ما بَين‌َ أَيدِيهِم وَ ما خَلفَهُم وَ لا يَشفَعُون‌َ إِلاّ لِمَن‌ِ ارتَضي وَ هُم مِن خَشيَتِه‌ِ مُشفِقُون‌َ «28»
خداوند ميداند آنچه پيش آنها بوده و آنچه بعد از آنها، و اينها شفاعت نميکنند مگر براي کسي که خدا از او راضي باشد و تحصيل رضاي الهي کند و اينها از خوف و خشيت الهي در حذراند.
(يَعلَم‌ُ ما بَين‌َ أَيدِيهِم وَ ما خَلفَهُم): علم الهي عين ذات اول و آخر ندارد پيش از خلقت عالم حتي خلقت انوار مقدّسه که فرمود:
«أوّل ما خلق اللّه نوري»
خداوند عالم بود تا آخرين مخلوقات و پس از آن، زيرا مخلوقات الهي محدود هستند و علم الهي نامحدود، و نسبت محدود به غير محدود اگر بگويي قطره به دريا است غلط گفته‌اي. زيرا دريا هم محدود است طرف نسبت نيست مثل نسبت
جلد 13 - صفحه 164
ممکن بواجب مخلوق به خالق و نحو اينها.
وَ لا يَشفَعُون‌َ إِلّا لِمَن‌ِ ارتَضي مسأله شفاعت يکي از ضروريات دين است و منکر آن کافر است و غير مؤمن قابليت شفاعت ندارد بلکه خاص به أهل ايمان است چنانچه در بسياري از أخبار در تفسير.
«لِمَن‌ِ ارتَضي» دارد لمن ارتضي دينه. و شفعاء دو دسته هستند، داراي شفاعت خاصّه و شفاعت عامّه.
اما شفاعت خاصه قرآن ليالي متبرکه، ماه‌هاي شريفه، مؤمنين، ملائکه حمله عرش، انبياء، اولياء، علماء، سادات، أولادهاي صغار مؤمنين و غير اينها.
و اما شفاعت عامه خاص محمّد و آل محمّد صلّي اللّه عليه و سلّم است و شفاعت آنها هم مختلف است.
درجه اوّل شفاعت گنه‌کاران مؤمنين که بواسطه ارتکاب معاصي استحقاق عذاب دارند که فرمود:
«ادّخرت شفاعتي لاهل الکبائر من امتي»
زيرا أهل صغاير به نص آيه شريفه معفوّ هستند که فرمود: «إِن تَجتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنهَون‌َ عَنه‌ُ نُکَفِّر عَنکُم سَيِّئاتِکُم» نساء آيه 35. و معاصي کبار معاصي است که وعده آتش يا عذاب داده شده، يا در نظر شرع بزرگ شمرده شده، يا تصريح به به کبيره بودن آن شده، يا اشدّ از بعضي کبائر گفته شده، يا اصرار بر صغاير شده.
اشکال: بنا بر اينکه پس مؤمنين خوفي از معاصي ندارند، زيرا مشمول شفاعت مي‌شوند.
جلد 13 - صفحه 165
جواب- عمده خطر معاصي باعث زوال ايمان مي‌شود و لو حين الموت بعلاوه سياهي قلب و تسلّط شيطان و زوال نعم و سلب توفيق و نزول بليّات و مفاسد ديگر.
درجه دوّم تقاضاي دفع بليات و قضاء حوائج و انجاح مقاصد و قبولي اعمال در اثر توسلات باين خاندان در همين دنيا.
درجه سوم ارتفاع درجات و مقامات در بهشت حتي در حق انبياء و اولياء فضلا از مؤمنين و اهل سعادت، و نظر به اينکه هر عنايتي مشروط به قابليت محل است تا أذن الهي و اجازه حق نرسد شفاعت نميکنند چنانچه ميفرمايد: «ما مِن شَفِيع‌ٍ إِلّا مِن بَعدِ إِذنِه‌ِ» يونس آيه 3. و تا قابليت نداشته باشد اذن داده نميشود در حق او.
(وَ هُم مِن خَشيَتِه‌ِ مُشفِقُون‌َ): خوف انبياء و ائمه اطهار و ملائکه نه از جهت معاصي است. زيرا معصوم هستند بلکه از عظمت پروردگار و معرفت به شئون الهي و کبريايي او خود را در مقابل عظمت پروردگار ناچيز و مقصّر و قاصر، در عبادت مي‌دانند چنانچه از پيغمبر اکرم است در مناجاتش عرض مي‌کند:
«ما عرفناک حق معرفتک و ما عبدناک حق عبادتک».
و خدمت زين العابدين عليه السلام عرض کردند بواسطه کثرت عبادات که زين العابدين‌اش گفتند، و شدت بکاء که تاج البکّائين نام نهادند و آن قدر سجده کرد که سيّد الساجدين‌اش خواندند که:
شماها که أهل عالم بواسطه شماها رستگار مي‌شوند چرا اينکه نحو تحمل مي کني!- فرمود: صحيفه جدم أمير المؤمنين را بياوريد کيست بتواند مثل آن عبادت کند!