تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ (98)
بعد از آن به جهت مزيت تهديد و توعيد، از غيبت التفات به خطاب نموده مى‌فرمايد:
«1» منهج الصادقين، ج 7، ص 13.
جلد 8 - صفحه 445
إِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: بدرستى که شما اى مشرکين و آنچه مى‌پرستيد غير از خداى تعالى از بتان و شيطان و اعوان او که به سبب فرط اطاعت، شما، آنها را در حکم عبده ايشانيد. حَصَبُ جَهَنَّمَ: هيزم آتش جهنم هستيد. خليل نحوى گفته: حصب و حضب به صاد مهمله و ضاد معجمه، آن چيزى است که مهيا شده باشد براى افروختن آتش، و اگر مهيا نباشد آن را حصب نگويند، پس معنى آنکه: شما کفار و معبودان شما مهيا هستيد براى افروختن آتش؛ و لذا ابن عباس حصب را تفسير به «وقود» نموده و اکثر مفسران بر اين قول مى‌باشند. أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ: شما با معبودان مر جهنم را وارد شوندگانيد.
تنبيه: توهم نشود به اينکه لازمه اين آيه آنست که عيسى و ملائکه که معبود واقع شدند آنها هم داخل جهنم شوند، چنين نيست، بلکه آنها خارجند زيرا:
اولا- لفظ «ما» براى ذوى العقول است.
ثانيا- خطاب به اهل مکه و آنها بت‌پرست بودند.
ثالثا- خلاصه روايت على بن ابراهيم از حضرت باقر عليه السلام: وقتى اين آيه نازل شد، اهل مکه بسيار خوشحال شدند. پس ابن الزبعراء وارد و گفت:
آيا محمد به آن تکلم نموده؟ گفتند: بلى. گفت: اعتراف کند من البته با او مخاصمه کنم، و با قريش خدمت حضرت و گفت: اين آيه در شأن ما و الهه ما خاصه است يا شامل امم سابقه هم باشد؟ فرمود: بلکه در حق شما و امتان گذشته و الهه آنها است غير کسانى را که خداوند استثنا فرموده. ابن الزبعراء گفت: نصارى عيسى و مادرش را عبادت کردند و جمعى ملائکه را پرستيدند، آيا ايشان هم داخل آتش شوند؟ حضرت فرمود: باطل گوئيد، آيا من نگفتم مگر آنانکه استثناء شده و هو قوله «1» «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُونَ» «2»
«1» سوره انبياء، آيه 101
«2» تفسير برهان، ج 3، ص 71.
جلد 8 - صفحه 446
و حکمت در دخول بتان در جهنم، زيادتى عذاب مشرکين است، زيرا به آنها آتش افروخته شود و سوزش آنها زياد گردد. و نيز به جهت توبيخ ايشان، چه هر گاه معبودان خود را ببينند که با آنها مى‌سوزند، موجب مذلت ايشان گردد. و نيز چون تصور مى‌نمودند که بتان شفيعان آنها شوند، وقتى امر را به عکس ببينند، هيچ چيز در نظرشان دشمن‌تر از بتان نباشد؛ و اين هم عذابى است.