تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ کَفَرُوا يا وَيْلَنا قَدْ کُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ کُنَّا ظالِمِينَ (97)
وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُ: و نزديک رسيده وعده راست که وقوع قيامت است، گرچه به نظر دور است لکن هر چه آيندنى است نزديک باشد. فَإِذا هِيَ: پس آن هنگام که قيامت واقع شود شأن و قصه اينست که: شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ کَفَرُوا: خيره و بازمانده باشد از هول رستخيز چشمهاى آنانکه کافر شده‌اند در
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 71.
«2» سوره يس، آيه 51.
جلد 8 - صفحه 444
حالى که گوينده اين باشند که: يا وَيْلَنا: اى واى بر ما. قَدْ کُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا: به تحقيق بوديم ما در دنيا در بى‌خبرى از اين روز و از اين حال، و به سبب مشغولى به حطام دنيوى تفکر ننموديم تا به براهين عقليه علم به وقوع آن حاصل کنيم.
بعد از آن از اين ترقى نموده، گويند کافران: بَلْ کُنَّا ظالِمِينَ: بلکه بوديم ما ستمکاران بر نفس خود که سخن پيغمبران نشنيديم و آنچه ايشان از آن خبر مى‌دادند قبول نکرديم و تکذيب ايشان نموديم. حاصل آنکه نه براهين عقليه را تتبع نموديم، و نه دلايل نقليه را نظر کرديم.
تنبيه: يکى از صفات ذميمه مهلکه، غفلت است، يعنى غافل شدن از عذاب خدا و مطمئن گشتن به امرى که موافق هوى و هوس و ملايم طبع مى‌باشد. منبع هر هلاکتى و سر چشمه هر شقاوتى، غفلت داشتن از روز بازپسين و محاسبه خداوند مبين است؛ چنانچه کفار در روز قيامت از شدت دهشت و وحشت چشمهاى آنها خيره شده گويند: واى بر ما که در غفلت بوديم و اين روز محاسبه و مؤاخذه را انديشه نکرديم.
پس زهى سعادت آنکه از خواب غفلت بيدار گردد و در صدد تسويه و تدارک اعمال برآيد تا در آن روز حسرت و ندامت نبرد، زيرا علاج واقعه پيش از وقوع بايد کرد، و روايت شده که خروس در ذکر خود مى‌گويد: (اذکروا اللّه يا غافلين) به ياد آوريد خدا را اى غفلت دارندگان. «1»