اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَذِّن فِي النّاس‌ِ بِالحَج‌ِّ يَأتُوک‌َ رِجالاً وَ عَلي کُل‌ِّ ضامِرٍ يَأتِين‌َ مِن کُل‌ِّ فَج‌ٍّ عَمِيق‌ٍ «27»
و اعلان ده و ندا کن در جميع ناس بيايند تو را به حج بيت اللّه پياده‌ها و بر شتران لاغر سواره‌ها بيايند از هر راه دوري.
يکي از فروع مهمّه اسلام بلکه از زمان ابراهيم مسأله حج‌ّ است که واجب است بر هر که استطاعت داشته باشد و منکر آن کافر است، و تارک آن از سال استطاعت کبيره موبقه، و اگر ترک شد در اخبار دارد که در صف‌ّ يهود محشور مي‌شود کنايه از اينکه که بي‌ايمان از دنيا مي‌رود. و ثواب حج‌ّ بسيار است به هر قدمي هفتصد حسنه و اگر سواره بيايد به هر خطوه هفتاد حسنه، و خداوند مسي‌ء آنها را به محسن آنها مي‌بخشد و آنچه بخواهند بآنها عطا مي‌شود و چون برگردند مثل اينکه که از مادر متولّد شده‌اند هيچ گناهي براي آنها نيست، و مثوبات ديگر.
و امّا واجبات حج‌ّ، بيست واجب دارد پنج راجع به عمره تمتّع و پانزده راجع به حج‌ّ تمتّع.
امّا عمره: 1- احرام از مواقيت لباس احرام بپوشد نيّت احرام کند تلبيه بگويد. 2- طواف عمره هفت شوط دور کعبه. 3- نماز طواف خلف مقام ابراهيم. 4- سعي صفا و مروه هفت شوط از صفا شروع کند بمروه ختم کند.
5- تقصير بأخذ شارب و قطع ناخن.
جلد 13 - صفحه 292
و امّا حج‌ّ: 1- احرام از مسجد الحرام حجر اسماعيل يا خلف مقام. 2-
وقوف عرفات از ظهر تا مغرب روز عرفه. 3- بيتوته بمشعر شب عيد. 4- رمي جمره عقبه روز عيد. 5- ذبح. 6- تقصير حلق رأس. 7- طواف حج. 8- نماز طواف. 9- سعي صفا و مروه. 10- وقوف شب يازدهم به مني. 11- رمي جمرات ثلاث روز يازدهم. 12- وقوف بمني شب دوازدهم. 13- رمي جمرات ثلاث روز دوازدهم. 14- طواف نساء. 15- نماز طواف.
(وَ أَذِّن فِي النّاس‌ِ بِالحَج‌ِّ): تمام ناس تا دامنه قيامت صداي ابراهيم را در اصلاب آباء شنيدند هر که لبّيک گفت مشرّف شود هر چه زيادتر گفت زيادتر مشرّف مي‌شود، و تلبيه در حال احرام جواب ابراهيم است.
(يَأتُوک‌َ رِجالًا): يعني پياده بأرجلهم.
(وَ عَلي کُل‌ِّ ضامِرٍ): عطف به رجالا است يعني سواره، و ضامر شتر لاغر است يعني بر شتر سوار. و البتّه اينکه موضوع پياده و سواره از ميقات است و امروز با مراکب ديگر مشرّف مي‌شوند.
(يَأتِين‌َ): بيايند از اطراف.
(مِن کُل‌ِّ فَج‌ٍّ عَمِيق‌ٍ): راه دور از جنوب و شمال مشرق و مغرب شهري و دهاتي و باديه نشين به شرايطي که در کتاب حج‌ّ مذکور است.