اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِيَعلَم‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا العِلم‌َ أَنَّه‌ُ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ فَيُؤمِنُوا بِه‌ِ فَتُخبِت‌َ لَه‌ُ قُلُوبُهُم وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهادِ الَّذِين‌َ آمَنُوا إِلي صِراطٍ مُستَقِيم‌ٍ (54)
جلد 13 - صفحه 321
و براي اينکه بدانند کساني که بآنها علم داده شده که اينکه حق‌ّ است از طرف پروردگار تو پس ايمان ميآورند باو پس قلوب آنها مطمئن و خاشع و خاضع مي‌شود براي او و محقّقا خداوند هر آينه هدايت کننده است کساني که ايمان آوردند بسوي راه راست صراط مستقيم.
خلاصه مفاد اينکه دو آيه اينکه است که: دستگاه الهي از ارسال رسل و انزال کتب و آيات الهي و القاء شيطان و رفع آن و محکم کردن آيات براي امتحان بندگان است که خوب و بد آنها از هم تميز داده شود کافر و مؤمن، و جاهل و عالم، قسي‌ّ القلب و منوّر القلب، مريض القلب، و صحيح القلب، ضلالت و هدايت که البتّه امتحان ميشوند چنانچه مي‌فرمايد: «أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ» عنکبوت آيه 1 و 2.
تفسير.
(لِيَجعَل‌َ ما يُلقِي الشَّيطان‌ُ فِتنَةً): متعلّق است بآيات قبل و بيان حکمت آن که فرمود «وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ حَکِيم‌ٌ» که ارسال رسل و جعل أحکام و نزول آيات و در مقابل القاء شيطان و نفس امّاره و حب‌ّ دنيا تماما براي امتحان است.
(لِلَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ): در مجلّد أوّل در سوره بقره آيه 9 ما اقسام امراض قلبيّه را مفصّلا بيان کرده‌ايم مراجعه فرمائيد تکرار نشود.
(وَ القاسِيَةِ قُلُوبُهُم): قساوت قلب سياهي دل است بواسطه کثرت معاصي و شرک و کفر و عناد و تقليد آباء و حب به رياست و مال و کبر و نخوت و هزار عيب ديگر که ديگر موعظه و نصيحت أثري نمي‌کند و از قابليّت هدايت افتاده مثل مخالفين و معاندين در عصر ائمّه و امروز در بسياري از جوامع.
(وَ إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ): که هم بخود ظلم کردند و خود را مستحق‌ّ عذاب ابدي
جلد 13 - صفحه 322
نمودند، و هم بديگران که مانع شدند، و هم بدين.
(لَفِي شِقاق‌ٍ بَعِيدٍ): شقاق جدايي است، اينها از حق‌ّ جدا شدند و رو بباطل رفتند آنهم نه مقدار کمي که قابل برگشتن باشد بسيار دور که ديگر با حق‌ّ هيچ تناسبي ندارند و بالعکس.
(وَ لِيَعلَم‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا العِلم‌َ): که قلب آنها بنور علم روشن و در مقام پيدا کردن حق‌ّ هستند و تميز حق‌ّ و باطل را مي‌دهند.
(أَنَّه‌ُ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ): ميدانند که انبياء و رسل از جانب خدا آمده‌اند و معجزات آنها را مشاهده مي‌کنند و أحکام الهيّه را موافق حکمت و مصلحت ميدانند و تمام را حق‌ّ و صدق ميدانند.
(فَيُؤمِنُوا بِه‌ِ): ايمان ميآورند و ثبات قدم دارند و فريب شيطان و نفس اماره را نمي‌خورند و عناد و عصبيت ندارند.
(فَتُخبِت‌َ لَه‌ُ قُلُوبُهُم): با کمال اطمينان قلب و خضوع و خشوع توجّه بحق‌ّ مي‌کنند.
(وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهادِ الَّذِين‌َ آمَنُوا): خداوند هم نور ايمان را در قلوب آنها القاء و قذف مي‌فرمايد و اسباب هدايت را براي آنها فراهم مي‌کند.
(إِلي صِراطٍ مُستَقِيم‌ٍ): که هيچ اعوجاجي و انحرافي نداشته باشد از حيث عقايد و اخلاق و اعمال صالحه.