تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَکْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ «1»
سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى: تنزيه مى‌کنم و پاک ميدانم از تمام بديها و نقصها، ذاتى را که سير داد به قدرت کامله خود. بِعَبْدِهِ: بنده خود را که حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است. لَيْلًا: در زمانى اندک از ساعات شب. مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: از مسجد الحرام که محيط است به حرم کعبه. و نزد اکثر از خانه ام هانى که حريم مسجد حرم است. إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى: به سوى مسجد دورتر که ماوراء آن مسجدى نيست مراد بيت المقدس است. الَّذِي بارَکْنا حَوْلَهُ: آن مسجدى که برکت داديم اطراف آن را که زمين شام باشد، هم برکت دينى که آن را محيط وحى و معبد انبياء ساختيم، و هم برکت
«1» تفسير برهان جلد 2، صفحه 389.
«2» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 393.
«3» تفسير عياشى جلد 2، صفحه 276.
جلد 7 - صفحه 317
دنيائى که آن را محفوف نموديم به اشجار و انهار و فراخى معيشت و بسيارى ميوه‌ها. نزد مجاهد، صخره و سنگ که خداى سبحان خلقان را روز قيامت از او حشر کند آنجا است.
تنبيه: بنابرآن که مراد از مسجد اقصى، بيت المقدس باشد، عروج نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سماوات به ضميمه آيات ديگر ثابت شود، از جمله سوره النجم- (دَنا فَتَدَلَّى فَکانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ...) «1» و ممکن است که مراد مسجد اقصى، بيت المعمور باشد که در آسمان است؛ چنانچه در بحار و تفسير على بن ابراهيم قمى «2» به اسناد خود از اسمعيل جعفى گويد: در مسجد الحرام نشسته و حضرت باقر عليه السّلام در طرفى سر بلند و نظر به آسمان و کعبه نمود، بعد تلاوت کرد: (سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ ...) سه مرتبه تکرار، و فرمود: چه مى‌گويند اهل عراق در اين آيه؟ عرض کردم: گويند مسجد اقصى، بيت المقدس است. فرمود: نيست اين طورى که مى‌گويند (و لکنه اسرى به من هذه الى هذه و اشار الى السّماء و قال ما بينهما حرم) يعنى و لکن سير داد خداوند پيغمبر را از کعبه تا آنجا، و اشاره به آسمان، و فرمود: ما بين اين دو حرم است، اين سير را داديم.
لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا: براى اينکه نشان دهيم آن حضرت را آيات خود از عجائب و غرائب آسمانها. إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ: بدرستى که ذات سبحانى، او است شنوا سخنان کفار را در تکذيب معراج و غير آن، بينا است به احوال مؤمنان در تصديق.
تنبيه: يکى از ضروريات دين اسلام، معراج حضرت خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشد. و بايد اعتقاد نمود که آن حضرت با بدن عنصرى و جسم بشرى خاکى با لباس و عمامه و نعلين در بيدارى عروج فرمود از مکه به
«1» نجم آيه 8.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد 3، صفحه 97، حديث 5، (به نقل از على بن ابراهيم)
جلد 7 - صفحه 318
بيت المقدس و از آنجا به سماوات عاليان، و بجائى رسيد که جبرئيل گفت: اگر سر انگشتى پيشتر آيم، بال و پرم بسوزد. از کرسى و عرش و سرادقات و حجابات گذشته، به مقام «قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى» رسيد. و دليل بر اين، آيات شريفه و اخبار کثيره و اجماع و عقل سليم مستقيم.
اما آيات: از جمله آنها اين آيه شريفه است که مى‌فرمايد: منزه است ذاتى که سير داد بنده خود را که پيغمبر باشد؛ و مسلم است اطلاق عبد (بنده) بر جسم و روح با هم باشد به شواهد کثيره قرآنيه از جمله: 1- (أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى عَبْداً إِذا صَلَّى) «1» و عبد مصلى مجموع روح و جسد باشد. 2- وَ اذْکُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ. «2» 3- انّا وجدناه صابرا نعم العبد. «3» 4- وهبنا لداود سليمان نعم العبد. «4» 5- فوجدا عبدا من عبادنا «5». 6- کانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين «6». 7- قال انى عبد اللّه «7». 8- و لعبد مؤمن خير من مشرک «8». 9- و ان کنتم فى ريب ممّا نزّلنا على عبدنا. «9» 10- ذکر رحمة ربّک عبده زکريّا. «10» اما احاديث: نيز بسيار، از جمله:
صدوق قدس الله سره در کتاب صفات الشيعه روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام که فرمود: ليس من شيعتنا من انکر اربعة اشياء:
«1» علق آيه 10.
«2» ص آيه 42.
«3» ص آيه 44.
«4» ص آيه 30.
«5» کهف آيه 65.
«6» تحريم آيه 10.
«7» مريم آيه 30.
«8» بقره آيه 221.
«9» بقره آيه 23.
«10» مريم آيه 2.
جلد 7 - صفحه 319
المعراج و المسائلة فى القبر و خلق الجنّة و النّار و الشّفاعة. «1» يعنى: نيست از شيعيان ما هر که انکار کند چهار چيز را: معراج، و سؤال در قبر، و خلق بهشت و جهنم، و شفاعت.
و ايضا حضرت رضا عليه السّلام فرمايد «2»: من کذّب بالمعراج فقد کذّب رسول اللّه.
هر که تکذيب کند معراج را، پس به تحقيق تکذيب نموده پيغمبر را. از اين دو حديث معلوم مى‌شود معراج جسمانى، زيرا انکار و تکذيب، نسبت به معراج جسمانى است. آيا نمى‌بينى هرگاه کسى مدعى شود که در عالم رؤيا و سير روحانى، تمام شرق و غرب عالم را سير کردم و به آسمانها عروج نمودم، هيچ کس او را انکار و تکذيب نخواهد کرد و عده کثيرى از احاديث معتبره از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که مى‌فرمايد: لمّا اسرى بى الى السّماء يا امام مى‌فرمايد «3»: لمّا اسرى اللّه برسول اللّه؛ دال است بر معراج جسمانى، زيرا مى‌فرمايد وقتى مرا سير داد خداوند به آسمانها، يا شبى که سير داد حق تعالى رسول را تمام ظهور دارد به معراج جسمانى؛ چه روح از مجردات، و طبعا عروج دارد، و محتاج به سير دادن او نيست علامه مجلسى قدس الله سره فرمايد:
اگر بخواهم استيفاء کنم اخبار اين باب را، هر آينه مجلد کبيرى مى‌گرديد و به جهت اختصار نقل آنها نشد.
اما عقل را هيچ استبعادى نيست، زيرا کلام در دو مقام است: يکى مرحله امکان، و ديگرى مرتبه وقوع. و مسلم است که ادل دليل بر امکان چيزى، وقوع آن باشد، پس معراج جسمانى محال عقلى نخواهد بود، بلکه محال عادى و به تعلق قدرت تامه الهيه، خرق عادت، و از جمله آيات سبحانى بشمار آيد. از
«1» بحار الانوار، جلد 18، باب 3، صفحه 311، حديث 22، (به نقل از صفات الشيعه)
«2» همان مدرک، صفحه 312، حديث 23.
«3» مجمع البيان جلد 3 صفحه 396.
جلد 7 - صفحه 320
جمله کسانى را که خداوند او را به آسمان برده و يهود و نصارى به مضمون کتب خود معترفند، حضرت ادريس عليه السّلام است که او را خنوخ گويند در آيه «24» از باب «5» از سفر تکوين به عبرى ذکر شده (و يتهلخ خنوخ ات هاء لوهيم و انينواکى لاقح اوتوا ايلوهيم) يعنى خنوخ با خدا راه مى‌رفت و ناياب شد، زيرا خدا او را برگرفت. و تمام علماى يهود و نصارى متفقند بر اينکه مراد اين آيه، معراج آن حضرت و قرآن نيز اشاره به صعود دادن او نموده. سوره مريم (وَ اذْکُرْ فِي الْکِتابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ کانَ صِدِّيقاً نَبِيًّا وَ رَفَعْناهُ مَکاناً عَلِيًّا) «1» يعنى زنده او را به آسمان بردند با جسد عنصرى، چنانچه اخبار نيز وارد است. ديگر حضرت عيسى عليه السّلام آيه «19» از قبيليون «16» از اونکليون مارمرقس بر وفق کلدانيه چنين نوشته (هتخ مارن بشوع مبرد همزمى آمى پشل لبل لشمى) يعنى هکذا بعد از آنکه عيسى عليه السّلام با ايشان تکلم نمود (با يازده نفر حوارى) به سوى آسمان برده شد و قرآن شريف نيز فرمايد (وَ ما قَتَلُوهُ يَقِيناً بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ) «2» بنابر اين معراج نبوى هيچ استبعادى نخواهد داشت.
حکايت: کشيشى در بلده بنارس از بلاد هند در بعضى از مجامع براى تغليط جهال از مسلمين مى‌گفت: چطور مسلمانان اعتقاد به حقيّت معراج پيغمبرشان نمايند و حال آنکه معراج امرى است مستبعد. پس در بين، مجوسى برخاست گفت: ايها القسيس، معراج حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مستبعدتر نباشد از حامله شدن يک دختر باکره و زائيدن او بدون زوج و زنا، پس اگر هر امر مستبعد کذب باشد، مبادرت بر تکذيب و انکار قصه مريم لازم است.
قسيس ساکت شد.
برهان قاطع: اگر معراج حضرت خاتم جسمانى و عنصرى نباشد، هر آينه به تقسيم عقلى از اقسام مذکوره خارج نيست: يا بايد به روح باشد در خواب، يا
«1» مريم آيه 56.
«2» نساء آيه 158.
جلد 7 - صفحه 321
بيدارى. و هر کدام از اينها يا بعد از انقطاع از بدن است يا با اتصال. اگر در حال اتصال و در خواب باشد، مقامى نخواهد بود؛ و اگر در بيدارى باشد، تخيلات سوفسطائيه و ناشى از خشکى دماغ است. و اگر با انقطاع باشد، ملازم موت باشد؛ و تمام اقسام مذکوره باطل، پس تحقق يابد عروج جسد عنصرى در بيدارى به عالم ملکوت.
اما اجماع امت: به تتبع و مراجعه کتب علماء اعلام مانند شيخ طوسى و مفيد و صدوق و مجلسى و طبرسى اعلى اللّه مقامهم، و همچنين علماء عامه مانند فخر رازى و زمخشرى و غيره، محقق شود که معراج نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سماوات، در بيدارى، و با جسد عنصرى بوده، و آن را جزو معتقدات اسلاميه شمرده‌اند.
تبصره: عمده شبهه که در اينجا نموده‌اند، مسئله خرق و التيام فلک؛ و جواب آن منوط به سه مقدمه مى‌باشد.
مقدمه 1: ممتنع بر دو قسم است: ممتنع عقلى، آن که برهان عقلى قائم باشد، به جايز نبودن وقوع آن، مانند وجود حادثى بدون سبب مطلق. ديگر: ممتنع عادى، آن که برهان قائم نباشد عقلا به عدم جواز وقوعش مگر عدم سبب عادى، مثل حرکت درخت، چه اسباب عاديه حرکت ارادى در درخت منتفى، پس وقوع اين حرکت از درخت به حسب عادت ممتنع باشد. لکن چون انتفاء اسباب عاديه مستلزم انتفاء سبب مطلق نيست، پس وقوع حرکت ارادى از شجر محال عقلى نيست.
مقدمه 2: فلاسفه را دليلى نيست بر عدم جواز خرق افلاک غير از فلک اطلس، و لکن ماده فلکيات مطى نزد ايشان قابل انفعال نيست مانند عناصر، پس خرق افلاک ممتنع عادى باشد نه عقلى.
مقدمه 3: اصول اعجاز نبوى به سبب خصايص سه گانه باشد. قوت قوه علامه، و قوه حساسه، قوه عماله. آن حضرت در قوت به حدى است که قاهر و قادر بر تمام قواى ممکنه عالم وجود باشد، و ماده کائنات مطيع او، که هر تصرفى خواهد، از انقلاب و استحاله در آنها مينمايد، چنانچه هر نفسى در بدن خود هر نوع تصرفى مى‌کند،
جلد 7 - صفحه 322
همچنين عالم امکان به منزله بدن، و پيغمبر به منزله روح آن باشد، هر قسمى از تصرفات را خواهد، به محض اراده تحقق يابد. بنابراين معراج جسمانى نبوى در بيدارى شبهه نخواهد داشت. و ايضا وقوع معراج نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم معجزه و به اراده ازليه قادر متعال واقع شد، و تمامى موجودات در حيطه قدرت سبحانى است، و لذا نسبت سير را به ذات خود داده به کلمه (اسرى) تا موحدين را استبعادى نباشد.
شرح معراج: معراج جسمانى حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سال دوازدهم بعثت در ماه رجب واقع شد. و مختصر روايت قمى از حضرت صادق عليه السّلام آنکه «1»: جبرئيل و ميکائيل و اسرافيل براق را آوردند، يکى لجام و يکى رکاب را گرفته و يکى تسويه جامه او نمود. براق امتناع، جبرئيل لطمه‌اى زد، گفت: ساکن شو، پيغمبرى مثل اين بر تو سوار نشده و نشود.
جبرئيل همراه با حضرت، و آيات آسمان و زمين را نشان مى‌داد رسول مکرم مى‌فرمايد: در بين سير، منادى از راست و چپ ندا کرد: يا محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جواب نگفتم، زنى با دستهاى باز و تمام زينت گفت: نظر کن تا با تو تکلم کنم، اعتنا ننمودم. سه مکان نماز خواندم: مدينه و طور سينا و بيت لحم مولد عيسى عليه السّلام، تا بيت المقدس در آنجا براق را به حلقه بسته، وارد.
ابراهيم و موسى و عيسى و انبياء جميعا، مرا مقدم، و نماز خواندم. خازن سه ظرف آورد: شير و آب و خمر، قائلى را شنيدم، گفت: اگر آب گيرد غرق و امتش غرق شوند، و اگر خمر را گيرد گمراه، و اگر شير بردارد هدايت يابند.
من شير را آشاميدم. جبرئيل گفت: تو و امت تو هدايت يافتند؛ و آنکه از طرف راست ندا نمود داعى يهود بود، اگر جواب مى‌دادى هرآينه امت تو بعد از تو يهودى مى‌شدند. و طرف چپ داعى نصارى بود، اگر جواب مى‌دادى نصرانى مى‌شدند، و آن زن هم دنيا، اگر تکلم مى‌کردى امت تو دنيا را بر آخرت اختيار
«1» تفسير برهان جلد 2، صفحه 390 و تفسير قمى جلد 2 صفحه 3 تا 12.
جلد 7 - صفحه 323
مى‌نمودند.
و صوتى شنيدم به فزع آورد مرا، گفت: سنگى به درون جهنّم انداخته شده بود به مدت هفتاد سال پيش از اين، حال استقرار يافت. ديگر رسول خدا تبسم ننمود تا رحلت يافت.
جبرئيل با من، صعود نموديم به آسمان دنيا، ملکى نامش اسمعيل، صاحب خطفه، هفتاد هزار ملک تحت فرمان او، پرسيد از جبرئيل: کيست با تو؟
گفت: حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در را باز، سلام و استغفار، گفت: (مرحبا بالاخ النّاصح و النّبىّ الصّالح) تمام ملائکه خوشحال و خندان الا ملکى کريه المنظر، غضبناک تحيت گفت لکن بدون تبسمى. جبرئيل گفت: اين مالک خازن جهنم و هر روز خشم و غضبش بر دشمنان خدا زيادتر شود؛ خواستم نشان دهد جهنم را، درى را باز، شعله‌اى ساطع و زبانه کشيد، به حدى که گمان کردم مرا فرا گيرد. به جبرئيل گفتم: بگو غطا را بياندازد.
گذشتم، مرد گندم‌گون جسيمى ديدم، گفت: آدم، پدر تو باشد، سلام و تحيت.
گذشتم به ملکى، نشسته، تمام دنيا بين رکبتين او، و در دستش لوحى از نور نوشته، نظر به آن نمايد. گفت: ملک الموت باشد، سلام و تحيت و تکلم نمودم با او، گفت دنيا و هر چه در آن است، خدا مسخّر من ساخته مانند درهمى، و نيست خانه‌اى که وقتى اهل ميتى گريه کنند بر او، گويم: گريه نکنيد که من برمى‌گردم به شما تا آن که احدى را باقى نگذارم.
گذشتم به جماعتى که گوشت طيب را گذاشته خبيث را مى‌خوردند.
جبرئيل گفت: کسانيند که حرام را خورند و حلال را واگذارند از امت تو.
ملکى را ديدم نصف جسدش آتش و نصفى برف، هيچکدام بر ديگرى غالب نشوند، دعا مى‌نمود: (اللّهمّ يا مؤلّف بين الثّلج و النّار الف بين قلوب عبادک المؤمنين) جبرئيل گفت: اين ملکى است موکل به اکناف آسمان و اطراف زمين، و دو ملک ديگر ندا کنند در آسمان. يکى گويد: خدايا عطا کن هر انفاق
جلد 7 - صفحه 324
کننده‌اى را جانشين، و ديگرى گويد: خدايا عطا کن هر ممسکى را تلف.
گذشتم به جماعتى که داراى لبهائى مانند لبهاى شتر، مى‌کندند گوشت را از پهلوهاى خود و مى‌گذاردند در دهنهايشان. جبرئيل گفت: مثال سخن چينانند. جمعى را ديدم، مى‌کوفتند سرشان را به سنگها، گفت: مثال کسانيند که مى‌خوابند و نماز عشا نکنند. عده ديگر آتش از دهنشان داخل و از دبرشان خارج مى‌شد، مثال آن که مال يتيم خورند. گروهى ديگر هرگاه خواستى يکى از آنها بايستد قادر نبود، بواسطه بزرگى شکم، مثال آنان که ربا خورند. زنانى را ديدم معلق به پستان، مثال زنانى که ارث دهند اموال شوهران خود را به غير، يعنى بچه‌هاى زنا را اولاد شوهر قرار دهند.
پس گذشتم به ملائکه بسيار، صداى آنان از طرفى به تسبيح و تحميد و گريه از خوف خدا بلند بود.
به آسمان دوم رفتم، دو نفر را ديدم شبيه به هم، جبرئيل گفت: عيسى عليه السّلام و يحيى عليه السّلام، و تحيّت ملائکه بسيارى.
به آسمان سوم، يوسف را ديدم با ملائکه زياد.
آسمان چهارم، ادريس عليه السّلام سلام و تحيت کرد و با ملائکه زياد و ملکى نشسته، در زير دستش هفتاد هزار ملک و به فرمان هر يک هفتاد هزار. جبرئيل صدا زد برخيز، برخاست تا روز قيامت.
به آسمان پنجم، پيرمردى عظيم اطرافش عده بسيار. جبرئيل گفت: هارون برادر موسى عليه السّلام.
به آسمان ششم، موسى عليه السّلام را ديدم مى‌گفت: بنى اسرائيل گمان کنند من بزرگوارترين پسر آدم باشم، و حال آن که اين شخص گراميتر است نزد خدا از من.
به آسمان هفتم، ابراهيم عليه السّلام را ديدم و ملائکه بسيار، و بحارى از نور متلالا و بحار مظلمه و بحار ثلج و آيات عجيبه تا به عرش رسيدم، از آنجا به سدرة المنتهى (ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَکانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما
جلد 7 - صفحه 325
أَوْحى) «1».
تتمه: در کتاب کافى «2»- از حضرت صادق عليه السّلام: زمانى که رسول خدا به معراج رفت، رسيد به مکانى که جبرئيل واگذاشت حضرت را، فرمود:
در اين حال مرا واگذارى. عرض کرد: بگذر، قسم به خدا هرآينه قدم گذاشتى به مکانى که قدم نگذارده در آن بشرى و نرفته در آن بشرى قبل از تو.
در عيون «3»- حضرت عبد العظيم عليه السّلام از حضرت امام محمد تقى از آباء گرام خود از امير المؤمنين عليهم السّلام فرمايد: من و فاطمه عليها السّلام بر پيغمبر وارد، حضرت گريه شديد مى‌نمود. سبب را پرسيديم، فرمود: يا على، شبى که مرا به آسمان بردند، ديدم مثال زنانى را از امت خود در عذاب شديد بودند:
1- ديدم زنى را معلق به موئى، و مغز سرش مى‌جوشيد.
2- و زنى معلق بزبانش، و حميم در دهانش ريخته مى‌شد.
3- و زنى معلق به پستان.
4- و زنى گوشت بدنش را مى‌خورد و آتش افروخته بود از زير او.
5- و زنى دست و پا بهم بسته و عقربها و مارها بر او مسلط.
6- و زنى کر و کور و لال در تابوت آتش، مغز سرش از دماغش خارج، و بدنش قطعه قطعه از جذام و برص.
7- و زنى معلق به پاها در تنور آتش.
8- و زنى قطعه قطعه مى‌کردند بدنش را به مقراضهاى آتشين.
9- و زنى صورت و دستش مى‌سوخت و امعاء خود را مى‌خورد.
10- و زنى سرش سر خوک و بدن خر، و هزار هزار قسم عذاب بر او.
«1» نجم آيه 8 الى 10.
«2» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 442، حديث 12.
«3» عيون اخبار الرضا عليه السّلام، جلد 2، باب 30.
جلد 7 - صفحه 326
11- و زنى بر صورت سگ و آتش از دبرش داخل و از دهن خارج مى‌شد و ملائکه مى‌زند او را به مقامع آتشين.
حضرت فاطمه سؤال نمود اينها کيستند؟ حضرت بيان فرمود:
1- زنى است که نمى‌پوشاند موى خود را از مردان.
2- اذيت کننده شوهر.
3- منع کننده از فراش.
4- معلق به پاها آن که بدون اجازه شوهر از خانه بيرون رود.
5- آن که گوشت بدن خود را خورد، مثال زنى که زينت نموده بدنش را براى مردم.
6- آن که دست و پا بسته و مار و عقربها مسلط بر او، مثال زنى که وضو و لباسش نجس و غسل جنابت و حيض نکرده و اهانت به نماز نموده.
7- کور و کر و لال، زنى که بچه زنا را به گردن شوهرش انداخته و نسبت به او داده.
8- آن که گوشتش را به مقراضهاى آتشين مى‌بريدند، مثال زنى که نفس خود را بر مردم عرضه داشته.
9- آن که صورت و بدنش مى‌سوزد و امعاء خود را خورد، قواده باشد.
10- آن که سرش مانند خوک و بدنش مثل بدن خر باشد، نمامه و کذّابه بوده.
11- آن که بر صورت سگ و آتش از دبرش داخل و از دهنش خارج شود، مثل زن مغنيه و نواحه و حاسده باشد.
بعد فرمود: واى بر زنى که شوهرش را غضبناک گرداند، و خوشا حال زنى که شوهرش از او راضى باشد.