تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ (128)
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا: بدرستى که خداوند سبحان به نصرت و حفظ معونت با آنان است که پرهيز کردند از شرک و معاصى. وَ الَّذِينَ هُمْ
جلد 7 - صفحه 313
مُحْسِنُونَ: و با آنان که نيکوکارانند، يعنى موحدان و مخلصان در طاعت حضرت سبحان.
تنبيه: آيه شريفه جارى مجراى تهديد است، زيرا در مرتبه اولى ترغيب فرمود در ترک انتقام بر سبيل اشاره و کنايه؛ و در مرتبه ثانيه عدول فرمود از رمز به تصريح که (وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ)، و در مرتبه ثالثه، امر فرمود به صبر بر سبيل جزم. و در اين مرتبه رابعه ذکر فرمايد و عيد در فعل انتقام را که خداى تعالى به نصرت و حفظ با آنان است که بپرهيزند از استيفاء زياده و با آنان که احسان کنند در ترک اصل انتقام.
پس اگر مى‌خواهى که نصرت و حفظ و معاونت حضرت احديت با تو باشد، هر آينه سعى کن در دارا بودن اين دو صفت حميده که سر آمد خصال پسنديده و موجب وصول به درجات رفيعه و سعادت ابديه مى‌باشد.
به عبارت اخرى: جمله اول اشاره به مقام تخليه از رذائل. و جمله دوم مشعر است به مقام تحليه به صفات حميده و کسى که تأمل و تدبر در اين آيات شريفه نمايد، هر آينه دريابد به اينکه امر به معروف و نهى از منکر واجب است که بر سبيل وفق و مدارا و لطف باشد مرتبة. و چون خداوند امر فرمود پيغمبر را به دعوت مردمان به حکمت و موعظه حسنه، ذکر فرمود اين مراتب اربعه را، تنبيه بر آن که دعوت به حکمت و موعظه حسنه، واجب است وقوع آن بر اين وجه؛ و اين يک دستور جامعى است براى عموم مبلغين اسلامى که در صدد ترويج ديانت برآيند، هر آينه مراتب مذکوره را رعايت نمايند، و هر طبقه را به طريقى دعوت کنند، يکى را به حکمت، ديگرى را به موعظه حسنه، طايفه سوم را به مجادله حسنه، و خود هم بايد صفت صبر و تحمل و تقوى و احسان را پيشه سازد تا واعظ غير متعظ نباشد؛ و لذا بزرگان فرموده‌اند: (کمال الطّريق صدق مع الحقّ و خلق مع الخلق) حکما گفته‌اند: کمال انسانى آن که حق را بشناسد و عمل به آن نمايد. هرم بن حيان را وقت وفات گفتند: وصيتى کن، گفت: وصيت در مال است و من مال ندارم، و لکن شما را وصيت مى‌کنم به خواتيم سوره
جلد 7 - صفحه 314
«نحل».
مصراع: ره چنان رو که ره روان رفتند.
کلام بعض از حکماء: کوچک مشماريد اندکى از احسان را هرگاه توانيد آن را به ديگرى رسانيد، و انتظار مکشيد که بزرگتر و بهتر از آن را به او رسانيد.
و اعظم احسان، کلمه حق و ارشاد به خير است نسبت به برادران دينى، لذا فرمود پيغمبر اکرم ما اهدى المرء المسلم على اخيه هديّة افضل من کلمة حکمة يزيده هدى او يرده عن ردىّ «1»: نيست هديه دادن مسلمان براى برادر دينى خود هديه‌اى افضل از کلمه حکمتى که زياد کند او را هدايتى يا برگرداند او را از فسادى.
تمام شد اين سوره مبارکه در عصر روز دوشنبه 6 جمادى الثانى 1358 و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
«1» بحار الانوار، جلد 2، کتاب العلم، صفحه 25، حديث 88.
جلد 7 - صفحه 315
(سوره هفدهم) بنى اسرائيل
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اين سوره مبارکه مکّى است نزد حسن مگر پنج آيه (وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ) «1». (وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى) «2»، (أُولئِکَ الَّذِينَ يَدْعُونَ) «3»، (أَقِمِ الصَّلاةَ) «4»، (وَ آتِ ذَا الْقُرْبى) «5»، مدنى است، و نزد ابن عباس «6» همه مکى است مگر هشت آيه: (وَ إِنْ کادُوا لَيَفْتِنُونَکَ الى قوله: وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ). «7» عدد آيات: صد و سيزده (113) نزد کوفى؛ صد و يازده (111) نزد باقى، و اختلاف در آيه (لِلْأَذْقانِ سُجَّداً) «8» نزد کوفى.
کلمات آن: هزار و پانصد و سى و سه (1533).
حروف آن: شش هزار و چهار صد و شصت (6460) حروف مى‌باشد.
«1» اسراء آيه 33.
«2» اسراء آيه 32.
«3» اسراء آيه 57.
«4» اسراء آيه 78.
«5» اسراء آيه 26.
«6» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 393.
«7» اسراء آيه 73 الى 80.
«8» اسراء آيه 107.
جلد 7 - صفحه 316
ثواب تلاوت: تفسير برهان «1»- ابن بابويه «2» و عياشى «3» از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده: قال من قرء سورة بنى اسرائيل فى کل ليلة جمعة لم يمت حتّى يدرک القائم و يکون من اصحابه.
فرمود: هر که بخواند سوره بنى اسرائيل را در هر شب جمعه، نميرد تا اينکه درک کند قائم را، و مى‌باشد از اصحاب آن حضرت.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ