در احاديث، در مورد احسان به والدين بسيار سفارش شده و از آزردن آنان نکوهش به عمل آمده است:
پاداش نگاه رحمت به والدين، حج مقبول است. رضايت آن دو رضاى الهى و خشم آنان خشم خداست. احسان به پدر و مادر عمر را طولانى مى‌کند و سبب مى‌شود که فرزندان نيز به ما احسان کنند. در احاديث آمده است: حتّى اگر تو را زدند، تو «افّ» نگو، خيره نگاه مکن، دست بلند مکن، جلوتر از آنان راه نرو، آنان را به نام صدا نزن، کارى مکن که مردم به آنان دشنام دهند، پيش از آنان منشين و پيش از آنکه از تو چيزى بخواهند به آنان کمک کن. «1»
مردى مادرش را به دوش گرفته طواف مى‌داد، پيامبر را در همان حالت ديد، پرسيد: آيا حقّ مادرم را ادا کردم؟ فرمود: حتّى حقّ يکى از ناله‌هاى زمان زايمان را ادا نکردى. «2»
از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله سؤال شد: آيا پس از مرگ هم احسانى براى والدين هست؟ فرمود: آرى، از راه نماز خواندن براى آنان و استغفار برايشان و وفا به تعهّداتشان و پرداخت بدهى‌هايشان و احترام دوستانشان. «3»
مردى از پدرش نزد پيامبر شکايت کرد. حضرت پدر را خواست و پرسش نمود، پدر پير گفت: روزى من قوى و پولدار بودم و به فرزندم کمک مى‌کردم، امّا امروز او پولدار شده و به من کمک نمى‌کند. رسول خدا صلى الله عليه و آله گريست و فرمود: هيچ سنگ و شنى نيست که اين قصه را بشنود و نگريد! سپس به آن فرزند فرمود: «انت و ما لک لا بيک» تو و دارايى‌ات از آنِ پدرت هستيد. «4»
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». تفسير نمونه.
«3». تفسير مجمع‌البيان.
«4». تفسير فرقان.
جلد 5 - صفحه 40
در حديث آمده است: حتّى اگر والدين فرزند خود را زدند، فرزند بگويد: «خدا شما را ببخشد» که اين کلمه همان «قول کريم» است. «1»
احسان به والدين، از صفات انبياست. چنانکه در مورد حضرت عيسى عليه السلام، توصيفِ «بَرًّا بِوالِدَتِي» «2» ودر مورد حضرت يحيى عليه السلام «بَرًّا بِوالِدَيْهِ» «3» آمده است.
والدين، تنها پدر و مادر طبيعى نيستند. در برخى احاديث، پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام پدر امّت به حساب آمده‌اند. «4» همچنان که حضرت ابراهيم، پدر عرب به حساب آمده است. «5» «مِلَّةَ أَبِيکُمْ إِبْراهِيمَ» «6»
اگر والدين توجّه کنند که پس از توحيد مطرحند، انگيزه‌ى دعوت فرزندان به توحيد در آنان زنده مى‌شود. «قَضى رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»