«تبذير» از ريشه‌ى «بذر» به معناى ريخت و پاش است. مانند آنکه براى دو نفر مهمان، غذاى ده نفر را تهيه کنيم.
امام صادق عليه السلام فرمود: هر کس چيزى را در غير مسير طاعت خدا مصرف کند، مبذّر
جلد 5 - صفحه 44
است. «1» آن حضرت در پاسخ به اين سؤال که آيا در مخارج حلال نيز اسراف وجود دارد؟
فرمودند: بلى، زيرا کسى که دارايى خود را چنان بخشش کند که چيزى براى خود نگذارد، در مصرف حلال اسراف کرده است. «2»
پس از نزول اين آيه، پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله بدنبال مراد خداوند از «ذَا الْقُرْبى» بود. خداوند به او وحى کرد که «فدک» را به فاطمه عليها السلام بدهد و آن حضرت «فَدک» «3» را به فاطمه بخشيد. امّا پس از آن حضرت، فدک را از اهل‌بيت به ناحقّ گرفتند واهل‌بيت براى گرفتن حقّ خود همواره به اين آيه استناد مى‌کردند.
مفسّران شيعه وسنّى مانند طبرى، با الهام از روايات، مى‌نويسند: امام سجاد عليه السلام در دوران اسارت وقتى همراه قافله اسرا به شام رسيد، در مقام محاجّه با آنان که اسراى اهل‌بيت را بى‌دين و خارجى مى‌خواندند، با استناد به اين آيه فرمودند: مراد از «ذَا الْقُرْبى» ما هستيم! «4»
برخى روايات آيه را مربوط به خمس دانسته و برخى ديگر موضوع آيه را بالاتر از مسائل مادّى دانسته و گفته‌اند: آيه، به پيامبر صلى الله عليه و آله فرمان مى‌دهد که حقّ علىّ‌بن‌ابى‌طالب عليهما السلام را با وصيّت به جانشينى او ادا کند. «5» و مراد از تبذير در آيه که از آن نهى شده، «غُلوّ» است. «6»
«1». بحار، ج 75، ص 302.
«2». تفسير نورالثقلين.
«3». فدک، مزرعه‌ى بسيار بزرگى بود که بدون جنگ در اختيار پيامبر قرار گرفت. آن حضرت باتوجّه به محبوبيّت، عصمت، زهد، امانت ودقّت اهل‌بيت عليهم السلام وپشتيبانى اقتصادى براى تبليغ خط وراه آنان وفقرزدايى از امّت، آن را در اختيار اهل‌بيت عليهم السلام گذاشت. امّا پس از رحلت پيامبر ابوبکر آن را گرفت، سپس عمربن عبدالعزيز آن را باز گرداند، باز غصب کردند و در زمان مأمون برگردانده شد و باز هم غصب کردند. درباره‌ى فدک، بحث‌هاى تاريخى، حقوقى و سياسى فراوانى است که در ذيل اين آيه در تفاسير آمده که از همه‌ى آن مباحث، صرف نظر مى‌کنيم.
«4». احتجاج طبرسى، ج 2، ص 33؛ تفسير نورالثقلين.
«5». امام صادق عليه السلام درباره اين آيه فرمودند: حقّ على‌بن ابى‌طالب عليهما السلام جانشينى رسول خدا و داشتن علوم نبوى است. کافى، ج 1، ص 294.
«6». تفسير فرقان.
جلد 5 - صفحه 45