نکته‌های تفسیر نور

اين آيه مى‌گويد: همه‌ى هستى براى خداوند تسبيح و سجده و قنوت دارند. برخى مفسّران اين تسبيح را تسبيح تکوينى دانسته‌اند، يعنى ساختار وجودىِ هر ذرّه‌اى از عالم، نشان از اراده، حکمت، علم و عدل خدا دارد. بعضى ديگر معتقدند که هستى، شعور و علم دارد و همه در حال تسبيح‌اند، ولى گوش ما صداى آنها را نمى‌شنود. اين نظر با ظاهر آيات سازگارتر است. نطق داشتن اشيا محال نيست، چون در قيامت تحقّق مى‌يابد، «أَنْطَقَ کُلَّ شَيْ‌ءٍ» «1» حتّى سنگ هم علم و خشيت دارد و از خوف خدا از کوه سقوط مى‌کند، «وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ» «2» حضرت سليمان سخن مورچه را مى‌فهميد و منطق الطير مى‌دانست. هدهد انحراف مردم را تشخيص مى‌داد که نزد سليمان آمد و گزارش داد. خداوند کوهها را مخاطب قرار داده: «يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ» «3» اى کوهها! همراه با داود نيايش کنيد. در قرآن علاوه بر اين موارد از «1». فصّلت، 21. «2». بقره، 74. «3». سبأ، 10. جلد 5 - صفحه 67 تسبيحِ ديگر موجودات نيز سخن به ميان آمده است. جمله ذرات عالم در نهان‌ با تو مى‌گويند روزان و شبان‌ ما سميعيم و بصيريم و هُشيم‌ با شما نامحرمان، ما خامشيم‌ تسبيح‌گويى حيوانات و موجودات، در روايات هم آمده است، از جمله: الف: به چهره‌ى حيوانات سيلى نزنيد، که تسبيح خدا مى‌گويند. «1» ب: هرگاه صيد تسبيح نگويد، شکارِ صيّاد مى‌شود. «2» ج: هيچ درختى قطع نمى‌شود، مگر به خاطر ترک تسبيح او. «3» د: سنگريزه در دست پيامبراکرم صلى الله عليه و آله به نبوّت او گواهى داد. «4» ه: زنبور عسل تسبيح مى‌گويد. «5» ح: صداى گنجشک‌ها تسبيح آنهاست. «6» همه‌ى اين روايات، گوياى تسبيح واقعى است، نه زبان حال. هر کس به زبانى صفت حمد تو گويد بلبل به غزلخوانى و قُمرى به ترانه‌