تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنا بَيْنَکَ وَ بَيْنَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجاباً مَسْتُوراً (45) وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَ فِي آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً (46) نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْوى إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ رَجُلاً مَسْحُوراً (47) انْظُرْ کَيْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً (48)
ترجمه
و چون بخوانى قرآن را قرار دهيم ميان تو و ميان آنانکه ايمان نميآورند بروز باز پسين حجابى پوشيده
و قرار دهيم بر دلهاشان پوششها که مبادا بفهمند آنرا و در گوشهاشان سنگينى و چون ياد کنى پروردگار خود را در قرآن يکتا بر گردند به پشتهاشان رمندگان
ما داناتريم براهى که گوش ميدهند بآن راه هنگاميکه گوش ميدهند بجانب تو و هنگاميکه آنها راز گويانند آنگاه که گويند ستمکاران پيروى نميکنيد مگر مرديرا سحر کرده شده
بنگر چگونه زدند براى تو مثلها را پس گمراه شدند پس نميتوانند يافت راهى.
تفسير
گفته‌اند وقتى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرائت قرآن ميفرمود و نماز ميخواند در حول کعبه معظمه جمعى از اهل شرک از قبيل ابو سفيان و ابو جهل و نضر بن حرث و امّ جميل زن ابو لهب آنحضرت را اذيّت و آزار مينمودند و سنگ ميزدند لذا خداوند
جلد 3 صفحه 364
حجابى قرار داد بين آنحضرت و آنها که نه او را مى‌ديدند و نه حجاب را پس آن حجاب هم ساتر بود و هم مستور و بنابراين حاجت نيست که گفته شود اسم مفعول بمعناى فاعل و داراى ستر است چنانچه گفته شده است و اين از قدرت خداوند عجيب نيست که مستبعد باشد و بعضى گفته‌اند اين در شب بوده که صداى حضرت را مى‌شنيدند و نميتوانستند او را پيدا کنند و بعضى حجاب را معنوى و کنايه از بعد آنها از مقام فهم و استماع آيات الهى دانسته‌اند که عبارت از خذلان و منسوب بخداوند است چنانچه فرموده و قرار داديم بر دلهاشان پوششها که مانع شود از فهم معانى قرآن و در کوشهاشان سنگينى که باز دارد آنها را از شنيدن صوت آن بسمع قبول در نتيجه تعصّب و عناد و ترک تفکّر و تدبر خودشان که مستحق اين عقوبت شدند و شهادت ميدهد باين کورى و کرى باطنى حقيقى ناشى از سوء سريرت و خبث طينت آنها که چون نام خداوند را پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در قرآن بتنهائى بدون انضمام با سامى معبودهاى باطلشان ميبرد بر ميگردند به پشتهاشان از روى تنفر با آنکه رمندگان باشند چون نفور جمع نافر است و حال از فاعل ولّوا و بعضى آنرا مصدر دانسته‌اند بر خلاف متعارف و گفته‌اند معناى کلام آنستکه نفرت ميکنند نفرت کردنى و اين کاشف از کمال عناد و تنفر آنها از طريق رشاد است و از چند روايت از امام صادق عليه السّلام مستفاد ميشود که اين تنفر و فرار از اهل شرک و نفاق در وقتى بروز مينمود که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جهر ببسم اللّه الرّحمن الرّحيم ميفرمود در نماز و غيره در هر حال خداوند داناتر است از هرکس حتى از خود کفّار که بچه سبب و غرض گوش ميدهند بقرآن از لهو و استهزاء و غيرها در وقتى که گوش ميدهند بقرائت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و در وقتى که زير گوشى سخن ميگويند با يکديگر هنگاميکه ميگويند متابعت نميکنيد شما مگر مرديرا که سحر کرده و ديوانه شده و بسى جاى تعجّب است از حال کسانيکه شخص اوّل عالم امکان و عقل کلّ را مسحور و ساحر و کاهن و شاعر و ديوانه خوانند و باينها تشبيه نمايند و براى او اين مثلها را بزنند پس گمراه شوند از دين حقّ و نتوانند راهى بآن براى خودشان تهيه نمايند و بعضى مسحور را بمعناى ساحر دانسته‌اند و اين بعيد است بحسب لفظ و قريب است بحسب معنى و نجوى ظاهرا اسم مصدر است و بر متلبّس اطلاق ميشود خواه مفرد باشد خواه جمع.
جلد 3 صفحه 365