اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا أَ إِذا کُنّا عِظاماً وَ رُفاتاً أَ إِنّا لَمَبعُوثُون‌َ خَلقاً جَدِيداً (49)
گفتند آن ظالمين که رؤساء باشند آيا ما زماني که استخوان شديم و بدن ما از هم پاشيده شد دو مرتبه ما برانگيخته ميشويم و تازه خلق ميشويم اينکه کلام از روي تکذيب پيغمبر است که خبر از قيامت داده که تمام زنده ميشوند و صحراي محشر وارد ميشوند از روي تعجب که همچه چيزي محال است و اينکه پيغمبر قضيه باور نکردني را خبر ميدهد.
و قالوا عطف است بجمله قبل در آيه قبل إِذ يَقُول‌ُ الظّالِمُون‌َ الاية که رجل مسحور علامت و نشانه دروغ او اينست که دعوي محال ميکند أَ إِذا کُنّا عِظاماً که بعد از آنکه استخوان پوسيده شديم و رفاتا از هم پاشيده شديم أَ إِنّا لَمَبعُوثُون‌َ آيا ما هر آينه برانگيخته ميشويم و ما را زنده ميکنند خلقا جديدا خلقت تازه هرگز چنين نيست و اينکه نشدنيست (تنبيه) مسئله معاد از مسائل مشکله است و حکماء و مليين و متکلمين هر کدام مسلکي اختيار کردند بعضي فقط قائل بمعاد روحاني شدند که ارواح بعد از رها کردن بدن متنعم به نعم روحاني ميشوند يا معذب بعذاب روحي بعضي قائل شدند به اينکه روح تعلق ميگيرد بقالب مثالي که صورت بلا ماده باشد که بصور برزخيه و مثل افلاطونيه تعبير کردند و عالم قيامت و بهشت و دوزخ هم مثال بلا ماده است بعضي منکر اصل روح شدند و فقط معاد جسماني را اختيار کردند بعضي مثل شيخيه بدن حور قليايي قائل شدند بعضي منکر اصل معاد شدند و لکن تمام اينکه مسالک باطل و کفر است.
(من قصّر المعاد في الروحاني || قصّر کمن قصّر في الجسماني)
مطابق نصوص قرآني و صراحت اخبار متواتره و ضرورت تمام اديان حقه سابقه اينکه هم معاد جسماني داريم هم روحاني به اينکه روح بعد از رها کردن اينکه بدن عنصري تعلق ميگيرد بقالب مثالي و صور برزخيه و روز قيامت آن صورت را رها ميکند و اينکه بدن خاکي زنده ميشود و باو تعلق پيدا ميکند و اهل سعادت هم
جلد 12 - صفحه 266
لذائذ روحاني دارند در بهشت و هم جسماني و اهل شقاوت هم آلام روحي دارند و هم جسمي و تفصيل اينکه مقام را ما در جلد سيم کلم الطيب در اثبات معاد بادله عقليه و نقليه ثابت کرده‌ايم مراجعه فرمائيد ورد اينکه مقالات هم شده.