تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ أَ رَأَيْتَکَ هذَا الَّذِي کَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لَأَحْتَنِکَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلاَّ قَلِيلاً (62)
قالَ أَ رَأَيْتَکَ هذَا الَّذِي کَرَّمْتَ عَلَيَ: گفت ابليس بعد از مشاهده تفضيل آدم، اى پروردگار، آيا ديدى و پسنديدى اين که گرامى داشتى او را بر من. لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ: اگر هر آينه تأخير اندازى اجل موت مرا.
لَأَحْتَنِکَنَّ ذُرِّيَّتَهُ: هرآينه البته البته از بيخ برکنم فرزندان او را به گمراهى، و چنان نمايم که بعذاب تو مستأصل شوند. إِلَّا قَلِيلًا: مگر کمى از ايشان را که مخلصين باشند. ابن عباس گفته «2»: معنى آن که اگر مرگ مرا تأخير اندازى، هرآينه البته البته استيلا و تسلط يابم بر ذريه آدم به گمراه نمودن مگر کمى را، ابليس
«1» بحار الانوار، جلد 63، صفحه 218، حديث 55- تفسير عيّاشى، جلد اوّل، صفحه 34، حديث 16.
«2» مجمع البيان جلد 3، صفحه 326.
جلد 7 - صفحه 407
ملعون اين طمع را نمود به جهت آنکه خداوند سبحان ملائکه را اخبار فرموده بود به افساد بنى آدم.
موعظه: حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در خطبه قاصعه «1» در مذمت شيطان فرمايد: پس سجده کردند همه ملائکه به هيئت اجتماع مگر ابليس ملعون که عارض شد او را حميّت و عصبيت، پس فخر نمود بر آدم عليه السّلام به سبب خلقت خود، و متعصب شد بر او از جهت اصل خود که آتش بود. پس دشمن خدا، امام متعصبين و پيشرو متکبرين است که نهاد بنياد عصبيت را، و نزاع کرد در رداء کبرياء و عظمت، و پوشيد لباس عزت را، و برکند لباس ذلت را. آيا نمى‌بينيد چگونه تصغير و تحقير نمود او را خداى تعالى به سبب تکبر او و پست فرمود او را به جهت بلندپروازى او. پس گردانيد در دنيا او را رانده شده از رحمت، و مهيا نمود براى او در آخرت آتش برافروخته را. اين فرمايش، آگاهى است مر غافلان را، هشيارى است مر متذکران را.