تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِکَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِکَ وَ رَجِلِکَ وَ شارِکْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً (64)
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ: و برانگيز و سبک گردان و بلغزان هر که را که قدرت دارى گمراه کنى. بِصَوْتِکَ: به دعوت و وسوسه خود به شر و گناه و فساد، و هر داعى به معصيت او، از حزب شيطان است. امام زاهدى از ابن عباس نقل مى‌کند: هر آوازى که از دهان بيرون آيد و رضاى خدا در آن نباشد، آواز شيطان است. نزد بعضى مراد آواز شيطان غنا و مزامير و ملاهى باشد. وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِکَ وَ رَجِلِکَ: و برانگيزان بر ايشان به سواران و پيادگان. مفسران گفته‌اند هر سواره و پياده که در معصيت خدا سعى کند او از لشگر شيطان باشد.
وَ شارِکْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ: و شرکت کن با ايشان در اموال و اولاد.
اما مشارکت در مال آنکه: هر مالى که به دست آيد از حرام يا گرفته شود به ناحق يا مراد ذبايحى است که مشرکان براى بتان خود مى‌کردند. اما مشارکت در اولاد، مراد شرکت شيطان است در انعقاد نطفه، چنانچه روايات بسيارى در اين قسمت از ائمه هدى عليهم السّلام وارد شده از جمله:
1- تفسير برهان و کافى «1» از ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام قال من علامات شرک الشيطان الّذى لا يشکّ فيه: ان يکون فحّاشا لا يبالى ما قال و لا ما قيل فيه:
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 323، حديث اوّل.
جلد 7 - صفحه 409
فرمود حضرت صادق عليه السّلام: از علامات مشارکت شيطان که شکى در او نيست، اينکه: شخص فحاش باشد، باک ندارد به آنچه گويد و نه به آنچه گفته شود براى او.
2- از آن حضرت مروى است «1» که قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اذا رايتم الرّجل لا يبالى ما قال و لا ما قيل له فانّه لغيّة او شرک شيطان.
فرمود آن حضرت که: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: وقتى ديديد شما، مرد باک ندارد آنچه را گويد و آنچه به او گفته شود، پس او ولد زنا يا شريک شده شيطان است.
3- سليم بن قيس از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که فرمود «2» رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: بتحقيق خداى تعالى حرام فرموده بهشت را بر هر بسيار فحش دهنده بدگوى بى‌شرم که باک ندارد آنچه را گويد و آنچه به او گفته شود. پس اگر تفتيش کنى نيابى او را مگر زنا يا شرکت نموده شيطان.
عرض کردند: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و در مردم مشارکت شيطان است؟ فرمود: آيا نخواندى فرمايش خداى عزّ و جلّ را (وَ شارِکْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ).
4- محمد بن مسلم گويد «3»: سؤال نمودم از حضرت باقر عليه السّلام از فرمايش (وَ شارِکْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ) فرمود: آنچه مال حرام است مشارکت شيطان باشد، و با شخص مجامع حرام شرکت کند که از نطفه او و شخص منعقد گردد.
5- ابى ربيع شامى گويد «4»: شبى خدمت آن حضرت بودم، ذکر فرمود شرکت شيطان را. پس بزرگ شمرد آن را به حدى که من به فزع آمدم، عرض
«1» اصول کافى، جلد 2، صفحه 323، حديث دوّم.
«2» تفسير برهان جلد 2، صفحه 427.
«3» تفسير برهان جلد 2، صفحه 426.
«4» همان مدرک.
جلد 7 - صفحه 410
کردم: فدايت شوم، چه چيز خارج کننده آن و چه کنم؟ فرمود: هرگاه اراده مجامعت نمائى بگو (بسم اللّه الرّحمن الرّحيم الّذى لا اله الّا هو بديع السّموات و الارض اللّهم ان قضيت شيئا خلقته فى هذه الليلة فلا تجعل للشّيطان فيه نصيبا و لا شرکا و لا حظا و اجعله عبدا صالحا خالصا مخلصا مصيبا جلّ ثناؤک).
وَ عِدْهُمْ: و وعده بده ايشان را مواعيد باطله، مثل شفاعت بتان و اتکال به کرامت آباء و تأخير توبه به درازى آرزو.
وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً: و وعده ندهد ايشان را شيطان مگر فريب؛ که خطا را به صورت صواب مى‌آرايد و جلوه مى‌دهد.
تبصره: حق تعالى در اين آيه شريفه اخبار فرمايد به آنکه: مواعيد شيطان، همه فريب و مکر و خدعه مى‌باشد. پس مؤمن را لازم است نهايت مراقبت و مواظبت افعال و احوال خود، که مبادا به فريب شيطانى گرفتار آيد. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذکر وسوسه شيطان به کميل فرمايد «1»: اى کميل، فريب دهند شياطين تو را به نفوس خود، و چون اجابت نکنى آنها را، مکر کنند به تو بواسطه نفس تو به تحسين شهوات در نظر تو و اعطاء آرزوها و خواهشهاى تو، و تسويل نمايند براى تو و فراموشى دهند تو را و نهى و امر کنند تو را و گمان تو را نيکو گردانند به خداى عزّ و جلّ، تا اميدوار گردى به او، پس مغرور شوى به آن، و نافرمانى نمائى خدا را و حال آن که جزاى گناهکار لظى (- آتش سوزان و شعله‌ور) مى‌باشد.