تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَنْ کانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلاً (72)
وَ مَنْ کانَ فِي هذِهِ أَعْمى: و هر که در اين دنيا کوردل باشد و راه صواب نبيند. فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى: پس او در آخرت کور باشد از طريق نجات، زيرا کورى اول موجب است کورى دوم را. وَ أَضَلُّ سَبِيلًا: و گمراه‌تر است از
«1» همان مدرک.
جلد 7 - صفحه 420
طريق بهشت، زيرا توبه او قبول نشود.
تنبيه: ممتنع است مراد از «اعمى» اول کورى چشم باشد، زيرا کورى چشم دنيائى، موجب عقاب آخرتى نخواهد بود. و نيز ممتنع است از «اعمى» دوم کوردلى مراد باشد، زيرا در آخرت ايمان ضرورى، و کوردلى در آن نخواهد بود. پس معنى آيه:
1- تفسير برهان «1»: حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: من لم يدله خلق السّموات و الارض و اختلاف اللّيل و النّهار و دوران الفلک و الايات العجيبات انّ وراءها امر اعظم من ذلک فهو فى الاخرة اعمى و اضلّ سبيلا.
هر که دلالت نکند او را خلقت آسمان و زمين؛ اختلاف شب و روز و گردش افلاک و آفتاب و ماه و آيات عجيبه بر آنکه ماوراء اينها امرى عظيمتر است، پس او در آخرت کور و گمراه باشد از راه بهشت.
2- عياشى «2»- از حضرت صادق عليه السّلام سؤال نمودم از اين آيه، فرمود: آن کسى است که تأخير اندازد حج را، يعنى حجّة الاسلام را.
مى‌گويد: حج نمايم، سال ديگر تا آنکه بيايد او را مرگ.
3- در خصال، حضرت امير المؤمنين فرمايد: اشدّ العمى من عمى من فضلنا او ناصبنا العداوة بلا ذنب سبق منّا الّا آنا دعوناه الى الحق و دعاه من سوانا الى الفتنة و الدّنيا فاتاهما و نصب البراءة منّا و العداوة.
بدترين کورى‌ها کسى است که کور باشد از فضل ما، و نصب دشمنى کند نسبت به ما بدون گناهى که پيشى گرفته باشد از ما به سوى او، الا آنکه خوانديم او را به حق، و خواند او را غير ما به فتنه و دنيا، پس بجا آورد آن «دو» را، و برائت و عداوت را نسبت به ما مقرر داشت.
«1» تفسير برهان، جلد 2، صفحه 432.
«2» تفسير عياشى، جلد 2، صفحه 305.
جلد 7 - صفحه 421