اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَقِم‌ِ الصَّلاةَ لِدُلُوک‌ِ الشَّمس‌ِ إِلي غَسَق‌ِ اللَّيل‌ِ وَ قُرآن‌َ الفَجرِ إِن‌َّ قُرآن‌َ الفَجرِ کان‌َ مَشهُوداً (78)
بر پايدار نماز را از ابتداء دلوک آفتاب که وسط النهار است تا انتهاء غسق ليل که نيمه شب است و نيز برپادار قرآن فجر را محققا قرآن فجر مشهود ملائکه است أَقِم‌ِ الصَّلاةَ اقامه صلوة بجا آوردن و حفظ نماز است که از بين نرود چنانچه در حق ائمه در باب زيارات مثل زيارت وارث ميخواني
اشهد انک قد اقمت الصلاة و آتيت الزکاة و امرت بالمعروف و نهيت عن المنکر.
و اينکه جمله زيارات اشاره بدو آيه شريفه است يکي إِنَّما وَلِيُّکُم‌ُ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا الَّذِين‌َ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُون‌َ مائده آيه 55 ديگر کُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَت لِلنّاس‌ِ تَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ وَ تَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ الاية آل عمران آيه 106 که اشاره بمقام ولايت است لِدُلُوک‌ِ الشَّمس‌ِ إِلي غَسَق‌ِ اللَّيل‌ِ اشاره بچهار نماز است ظهر که اول زوال شمس است که معناي دلوک است و عصر که بعد از اداء ظهر است تا مغرب شرعي و مغرب که اول مغرب است و عشاء که باقيست تا نيمه شب که غسق ليل است اما ظهر و عصر چهار وقت دارد وقت مختص و مشترک و فضيلت و اجزاء اما وقت مختص ظهر اول زوال است بمقدار چهار رکعت و وقت مختص بعصر بمقدار چهار رکعت است بمغرب و بين اينکه دو وقت مختص، مشترک است بين ظهر و عصر و براي مسافر وقت مختص دو رکعت است و اما وقت فضيلت ظهر از اول زوال ظهر است تا سايه شاخص بحد مثل برسد و بعد از آن وقت اجزاء است و وقت فضيلت عصر بعد از اداء ظهر است تا سايه دو برابر شود و بعد وقت اجزاء
جلد 12 - صفحه 294
است تا مغرب و اما مغرب و عشاء شش وقت دارند مختص و مشترک فضيلت اجزاء اختياري اضطراري اما مختص بمغرب سه رکعت اول مغرب است و مختص بعشاء چهار رکعت است بنصف شب و بين اينکه دو وقت مشترک است و بر مسافر وقت مختص دو رکعت بنصف شب است و مراد شب شرعي است که از مغرب تا طلوع فجر است نه شب عرفي که از غروب شمس است تا طلوع آن و وقت فضيلت مغرب از اول مغرب است تا ذهاب شفق و وقت فضيلت عشاء بعد از ذهاب شفق است تا ثلث شب شرعي و بقيه وقت اجزاء است و از براي عشاء دو وقت اجزاء است قبل از ذهاب شفق و بعد از ثلث شب و اينها تمام وقت اختياري است و اما اضطراري بعد از نصف شب است تا طلوع فجر وَ قُرآن‌َ الفَجرِ تفسير شده بنماز صبح و از براي نماز صبح دو وقت است فضيلت و اجزاء وقت فضيلت از طلوع فجر صادق است تا ظهور حمره در طرف مشرق و وقت اجزاء از ظهور حمره است تا طلوع شمس إِن‌َّ قُرآن‌َ الفَجرِ کان‌َ مَشهُوداً مشهود ملائکه شب و ملائکه نهار است چون ملائکه شب تا طلوع آفتاب نميروند و ملائکه نهار طلوع فجر ميآيند و بين الطلوعين هر دو دسته هستند و در دو دفتر نوشته ميشود و از براي اينکه پنج نماز نوافلي هست سي و چهار رکعت هشت رکعت نافله ظهر قبل از صلوة ظهر و هشت رکعت نافله عصر قبل از صلوة عصر و چهار رکعت نافله مغرب بعد از مغرب و دو رکعت نافله عشاء بعد از عشاء نشسته که وتيره نامند و يک رکعت حساب ميشود و يازده رکعت نماز شب و شفع و وتر که وقتش از نصف شب است تا طلوع فجر و دو رکعت نافله صبح است قبل از صلوة صبح و وقت آن از طلوع فجر کاذب است تا ظهور حمره که ميفرمايد: