اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قُل‌ِ الحَمدُ لِلّه‌ِ الَّذِي لَم يَتَّخِذ وَلَداً وَ لَم يَکُن لَه‌ُ شَرِيک‌ٌ فِي المُلک‌ِ وَ لَم يَکُن لَه‌ُ وَلِي‌ٌّ مِن‌َ الذُّل‌ِّ وَ کَبِّره‌ُ تَکبِيراً (111)
و بگو حمد مختص بخدا است آن خداوندي که براي خود اولادي اتخاذ نفرموده و نيست از براي او شريکي در ملک و مملکت و نيست از براي او ولّي و صاحب اختياري از راه ذلّت و ببزرگي ياد کن آنهم چه بزرگي وَ قُل‌ِ الحَمدُ لِلّه‌ِ حمد ثناء جميل است بر فعل اختياري و با شکر و مدح فرق دارد و لذا مختص‌ّ بذات مقدس اللّه است زيرا غير او اگر صفات خوبي داشته باشند مثل جواهرات و حسن و زيبايي و امثال اينها اختياري نيست او را مدح ميشمارند و اگر از انسان عمل خيري صادر شود بالاختيار آنهم براي نفع خود انجام ميدهد آنهم مقدمات بسياري دارد که در تحت اختيار او نيست مثل حيات، قدرت، اعضاء و جوارح حتّي نفس اختيار و توفيق و اعانت و موافقت با مشيّت الهي الذي صفت اللّه است لَم يَتَّخِذ وَلَداً نه مثل يهود که گفتند عزير إبن اللّه است بلکه در تورية رائج آنها
جلد 12 - صفحه 323
آدم را إبن اللّه گفته بلکه گفتند نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ وَ أَحِبّاؤُه‌ُ و نه مثل نصاري که عيسي را إبن اللّه شمردند و نه مثل مشرکين که ملائکه را بنات اللّه گفتند وَ لَم يَکُن لَه‌ُ شَرِيک‌ٌ فِي المُلک‌ِ نه مثل مجوس که اهرمن را خالق شرور دانسته و نه مثل حکماء که عقول طوليّه و عرضيّه گفتند و هر ما فوقي را خالق و علة ما دون شمردند و نه مثل يهود که شنبه را تعطيل خدا دانستند و کارخانه خود بخود در کار است و نه مثل حکماء طبيعي که مستند بشمس و کواکب از مقارنه و مقابله و تربيع و تثليث ميپندارند وحده لا شريک له نه شرک ذاتي و نه صفاتي و نه عبادتي و نه افعالي و نه نظري وَ لَم يَکُن لَه‌ُ وَلِي‌ٌّ مِن‌َ الذُّل‌ِّ احتياج در ساحت قدس او نيست عزيز است ذليل نيست ولّي است احتياج بولي‌ّ ندارد ناصر و معين در افعالش نميخواهد يَفعَل‌ُ ما يَشاءُ و يَحکُم‌ُ ما يُرِيدُ وَ کَبِّره‌ُ تَکبِيراً خدا را ببزرگي ياد کن بذکر (اللّه اکبر) در خبر است حضرت پرسيدند از يکي از علماء از معني (اللّه اکبر) گفت اللّه اکبر من کل شي‌ء فرمود شي‌ء نبود تا اينکه خدا بزرگتر از او باشد عرض کرد پس معني چيست! فرمود
اللّه اکبر من ان يوصف
پي بردن بکنه ذات و صفات از براي ممکن از محالات اوليّه است (حکيم نازي بعقل تا کي بفکرت اينکه ره نميشود طي بکنه ذاتش خرد برد پي، اگر رسد خس بقعر دريا) و من بحکيم قاآني اعتراض دارم که رسيدن خس بقعر دريا از محالات عاديّه است ولي پي بردن بکنه ذات از محالات عقليه است محدود ممکن نيست پي بنا محدود ببرد تمام شد بحمد اللّه سوره مبارکه بني اسرائيل و يتلوه ان شاء اللّه سوره مبارکه کهف و الحمد للّه اوّلا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلي اللّه علي محمّد و اله الطيبين الطاهرين و اللعن علي اعدائهم اجمعين الي يوم الدين بيد الاقل العاصي السيد عبد الحسين المدعو بالطيّب.
جلد 12 - صفحه 324
بسم اللّه و باللّه و الصلاة و السّلام علي رسول اللّه و علي اله آل اللّه و اللعن علي اعدائهم اعداء اللّه الي يوم لقاء اللّه.
[سوره مبارکه کهف]