اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَعَلَّک‌َ باخِع‌ٌ نَفسَک‌َ عَلي آثارِهِم إِن لَم يُؤمِنُوا بِهذَا الحَدِيث‌ِ أَسَفاً «6»
پس شايد تو جان خود ترا بهلاکت مياندازي بر آثار اينکه کفار و مشرکين اينکه ايمان نياوردند باين قرآن مجيد و فرمايشات آن از روي تأسف که چرا ايمان نمي‌آورند با اينکه بيانات شريفه حضرت رسالت فوق العاده علاقه‌مند بود بهدايت و ارشاد قوم و تأسف ميخورد بر اينکه چرا ايمان نمي‌آورند چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد إِنَّک‌َ لا تَهدِي مَن أَحبَبت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ يَهدِي مَن يَشاءُ وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ قصص آيه 56.
خدا ميداند کي قابل هدايت است و قلبش پاک است و کي قابليت ندارد و قلبش سياه و قساوت دارد کانّه اينکه آيه شريفه اشاره باينست که تو بوظيفه رسالت و تبليغ خود عمل کن هر که قابل هدايت است هدايت مي‌شود و هر که لياقت ندارد بکفر و شرک خود مي‌افزايد.
حافظ وظيفه تو دعا گفتن است و بس || در بند آن مباش که نشنيد يا شنيد
لذا ميفرمايد خود را بهلاکت نينداز فَلَعَلَّک‌َ باخِع‌ٌ نَفسَک‌َ لعل از جانب خدا ترديد نيست بلکه اشاره باينست که نزديک است خود را بهلاکت بيندازي حفظ الهي ترا نگاه داشته علي آثارهم شرک و کفر و تکذيب رسول و او را ساحر و مجنون گفتند و قرآن را گفتند بافته او است و از ديگران فرا گرفته وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا إِن هَذا إِلّا إِفک‌ٌ افتَراه‌ُ وَ أَعانَه‌ُ عَلَيه‌ِ قَوم‌ٌ آخَرُون‌َ فَقَد جاؤُ ظُلماً وَ زُوراً فرقان آيه 4.
إِن لَم يُؤمِنُوا بِهذَا الحَدِيث‌ِ مراد از حديث قرآن مجيد است که مشتمل بر قضايا و حوادث واقعه در امم سابقه است و يکي از اسماء قرآن حديث است و اينکه جمله دلالت دارد بر رد کساني که قرآن را قديم ميدانند قرآن کلام الهي است که بقدرة کامله خود ايجاد ميفرمايد و البته حادث است و مسبوق بعدم مثل ساير
جلد 12 - صفحه 328
مخلوقات و مثل کلامي که با موسي تکلّم فرمود و با حضرت رسالت ليلة المعراج اسفا البته جاي تأسف است چون مشتمل بر چندين معجزه که جهات او را در مقدمه در مجلّد اول بيان کرديم و با اينکه مشرکين و کفار عرب بهتر ميفهميدند جهات معجزه بودن او را لکن قساوت و حب‌ّ جاه مانع قبول بود.