سوره کهف(الكهف)، آیه ۶ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۴
فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً
] گویی میخواهی بخاطر اعمال آنان، خود را از غم و اندوه هلاک کنی اگر به این گفتار ایمان نیاورند!
معنی کلمات و عبارات
«لَعَلَّکَ»: چه بسا که تو. نزدیک است که تو. «بَاخِعٌ»: هلاککننده. نابودکننده. «عَلَی آثَارِهِمْ»: به دنبال دوری ایشان از پذیرش ایمان. بر اثر کردار و رفتار ایشان. «أَسَفاً»: خشم و اندوه. مفعولله است.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- ایمان نیاوردن و موضع گیرى هاى نابخردانه کافران در برابر قرآن، موجب رنجى کشنده و تأسفى عمیق براى پیامبر(ص) بود. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوابهذا الحدیث أسفًا»
«باخع نفسه» به کسى گفته مى شود که از شدت هیجان و ناراحتى، خود را به هلاکت بیندازد در «مقاییس اللغة» آمده: آنگاه گفته مى شود: که «بخع الرجل نفسه» که او، خویشتن را، به خاطر خشم شدید و شدت هیجان، هلاک سازد.
۲- پیامبر(ص) بر هدایت مردم و ایمان آنان به قرآن، بسیار شایق و حریص بود. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوابهذا الحدیث أسفًا»
۳- پیامبر(ص)، از جان فشانى براى ابلاغ رسالت هاى الهى و پیگیرى دعوت مکرّر کسانى که از او گریزان بودند، دریغ نمىورزید. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوا»
«آثار»، یعنى «نشانه هاى باقى مانده از هر چیز». مفاد جمله «لعلّک باخع ... على اثارهم» این است که: تو اى پیامبر! اعراض کنندگان را پیگیرى مى کنى و به منظور رساندن خویش به آنان و ابلاغ دعوت هاى الهى به ایشان، خود را به هلاکت مى افکنى.
۴- پیامبر(ص) به جهت سرنوشت و پایان بد کافران، در رنج و تأسّفى عمیق بود. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوابهذا الحدیث أسفًا»
مراد از «آثار» مى تواند عاقبت و نتیجه اى باشد که بر ایمان نیاوردن به قرآن (إن لم یؤمنوا بهذا الحدیث) مترتّب مى شود. بر این اساس «باخع نفسک عن اثرهم» یعنى: اى پیامبر! خود را به خاطر آثار ناشایستى که کفر آنان در پى دارد، در رنج و مشقّتى کشنده، قرار مى دهى.
۵- خداوند، پیامبران را به جهت کفرورزى و لجاجت کفرپیشگان، مؤاخذه نخواهد کرد. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوا»
۶- قرآن، پیامى جدید و بى سابقه براى بشر «لم یؤمنوا بهذا الحدیث»
«حدیث» به معناى «نو و جدید» است. محتمل است که به معناى «حادث» - مقابل قدیم - نیز باشد. برداشت بالا، ناظر به معناى نخست است.
۷- قرآن، کلامى حادث و ایجاد شده از سوى خداوند «إن لم یؤمنوا بهذا الحدیث»
«حدیث» چه به معناى جدید باشد و چه به معناى حادث مقابل قدیم، بر حدوث قرآن دلالت دارد.
۸- اندوهناک بودن پیامبر(ص) بر حال کافران، در پیشگاه خداوند، حالتى ستوده و فراتر از حدّ انتظار است. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم إن لم یؤمنوا بهذا الحدیث أسفًا»
آیه شریف، گرچه پیامبر(ص) را از این که به سبب اندوه، خود را به هلاکت و مشقّت بیندازد، برحذر داشته است، ولى با عنایتى لطیف، از آن، تقدیر کرده است; زیرا، اصل تأسّف خوردن را مذموم ندانسته، بلکه مرحله اى از آن را غیر لازم شمرده است.
۹- تأسف خوردن بر حال کافران و سرنوشت بد آنان، حالت قابل تحسین است. «فلعلّک بخع نفسک على ءاثرهم ... أسفًا»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ایثار محمدحدوث قرآنرنجهای محمدعمل پسندیده محمداهمیت ایمان به قرآنکلام خدامدح محمدعوامل رنج محمداندوه بر کافرانتازگی قرآنتلاش محمدشخصی بودن کیفرعوامل اندوه محمدآثار کفر به قرآنفرجام شوماندوه محمداهمیت هدایت انسان هاعلایق محمدفرجام شوم کافرانمحدوده مسؤولیت انبیالجاجت کافرانمنشأ قرآننظام کیفریهدایتگری محمدفرجام کافرانتبلیغ محمدعمل پسندیدهویژگیهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- حرص و ولع پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، برای ایمان و هدایت مردم+۸ آیه
- حزن شدید، سبب هلاکت انسان+۳ آیه
- حسرت و تاسّف شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
- توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای حسرت و اندوه نخوردن، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
- حسرت شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)، به جهت کفر و ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
- ناپسندی حزن بر کفر کافران+۶ آیه
- شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان+۱ آیه
- قران، کتاب حدیث و جدید+۱ آیه
- اعراض مشرکان از ایمان به قران، مایه حزن بسیار شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- اعراض مشرکان از قران+۱ آیه
- ایمان مردم به قران، خواسته مهم پیامبر(صلی الله علیه واله)
- ایمان نیاوردن مشرکان به قران، مایه حزن بسیار شدید پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دلبستگی به دنیا و زینتهای ان، عامل ایمان نیاوردن به قران+۱ آیه
- تسلاّ دادن به پیامبر(صلی الله علیه واله) و تسکین اندوه ان حضرت، از اهداف بیان سرگذشت اصحاب کهف+۱ آیه
- پرهیز از تاسف بر سرنوشت شوم کفرپیشگان، توصیه و دلداری خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- مؤاخذه نشدن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله از سوی خداوند به جهت لجاجت مشرکان در شرکورزی خود+۱ آیه
- حزن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، به علت کفر کافران+۳ آیه
- حسرت و تاسف شدید پیامبر صلی الله علیه و اله، بر ایمان نیاوردن کافران+۲ آیه
- حسرت و اندوه شدید همه جانبه پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، بر انحراف و گمراهی مردم کافر+۲ آیه
- توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، برای حسرت نخوردن، بر ایمان نیاوردن کافران+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله از نگرانی ان حضرت، به علت ایمان نیاوردن کافران+۴ آیه
- دلداری به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله و تسکین اندوه ان حضرت، از اهداف بیان سرگذشت اصحاب کهف+۱ آیه
- حریص بودن بر هدایت و سعادت مردم، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- اندوهگین شدن از کفر و بیدینی مردم، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- علاقهمندی شدید محمّد صلی الله علیه و اله، به ایمان اوردن همه مردم+۷ آیه
- علاقه پیامبر صلی الله علیه و اله، در حدّ جانفشانی، برای ابلاغ رسالتهای الهی و نجات کافران با ایمان به خدا+۱ آیه
- سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۸ آیه
- وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله، هموار ساختن راه هدایت و واگذاری حق انتخاب به خود مردم+۱ آیه
- اندوهناک بودن محمّد صلی الله علیه و اله بر حال کافران، در پیشگاه خداوند، حالتی ستوده و ممدوح
- وظیفه پیامبر صلی الله علیه و اله هموار ساختن راه هدایت و واگذاری انتخاب به خود مردم+۱ آیه
- اندوه پیامبر صلی الله علیه و اله به سبب ایمان نیاوردن کافران به قران، از مدح و ستایش ان حضرت، در پیشگاه خداوند
- اندوهناک بودن پیامبر صلی الله علیه و اله برحال کافران، به سبب ایمان نیاوردن انان به قران، حالتی ستوده در پیشگاه خداوند
- نفس محمّد صلی الله علیه و اله متحمّل رنج و تاسّفی عمیق از ایمان نیاوردن نابخردانه کافران در برابر قران+۲ آیه