تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى‌ لِما لَبِثُوا أَمَداً «12» ثُمَّ بَعَثْناهُمْ‌: پس برانگيختيم، يعنى بيدار کرديم ايشان را. لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ‌: تا ظاهر شود معلوم ما بر آنچه دانسته‌ايم در ازل، و کدام از اين دو دسته مؤمنين و کافرين، يا متقدمين و متأخرين. أَحْصى‌ لِما لَبِثُوا أَمَداً: شمار دارنده‌تر است مر آن اندازه مدتى را که ايشان درنگ کردند در غار، يعنى دانسته شود که ضبط زمان درنگ ايشان، کدام گروه کرده‌اند، و شماره کدام راست‌تر باشد. يا «احصى» که فعل ماضى است، يعنى کدام از دو فريق ضبط کرده زمان ايشان را. تنبيه: يکى از صفات ثبوتيه الهيه، علم است؛ يعنى خداوند متعال، دانا است به تمامى موجودات به مرتبه‌اى که‌ (وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّکَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ) «2» قدر مثقال ذره‌اى است در آسمان و زمين از علم سبحانى مخفى نيست. و مراد از علم الهى عبارت است از ظهور و انکشاف تمامى اشياء به محضر ربوبى، نه به معنى آنکه ظاهر نبوده و بعد ظاهر شده باشد؛ زيرا اين متغير و حادث، و به برهان عقلى ثابت شده که ذات خداوندى محل حوادث نخواهد بود. پس حق تعالى در ازل داناست به احوال کليّه موجودات از جزئى و کلى و آشکارا و نهانى. بنابراين مراد از کريمه «لنعلم» تعلق علم است به معلوم، يعنى چنانچه علم ازلى ما تعلق داشت به حدوث و وجود آن در زمان استقبال مطابق افتد با آنچه حاصل شده و وجود گرفته. «1» مجمع البيان، ج 3، ص 452. «2» سوره يونس، آيه 61. جلد 8 - صفحه 21