1- نرمش با مردم، يک هديهى الهى است. «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ»
2- افراد خشن و سختگير نمىتوانند مردمدارى کنند. «لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ»
3- نظام حکومتىاسلام، بر مبناى محبّت و ارتباط تنگاتنگ با مردماست. «حَوْلِکَ»
4- رهبرى و مديريّت صحيح، با عفو و عطوفت همراه است. «فَاعْفُ عَنْهُمْ»
5- خطاکارانِ پشيمان و گنهکاران شرمنده را بپذيريدو جذب کنيد. «فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ»
6- ارزش مشورت را با ناکامىهاى موسمى ناديده نگيريد. «1» «وَ شاوِرْهُمْ»
7- پيامبر وظيفه داشت با مردم حتى آنان که در گذشته لغزش داشتهاند نيز مشورت کند. «وَ شاوِرْهُمْ»
«1». هر چند نتيجهى مشورت در جنگ احد، مبنى بر مبارزه در بيرون شهر، به شکست انجاميد، ولى اين قبيل موارد نبايد ما را از اصل مشورت و فوايد آن باز دارد.
جلد 1 - صفحه 637
8- ظلمى را که به تو کردند، عفو کن؛ «فَاعْفُ عَنْهُمْ» براى گناهى که نسبت به خدا مرتکب شدند، طلب آمرزش کن؛ «وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ» در مسائل سياسى اجتماعى، آنان را طرف مشورت خود قرار ده. «وَ شاوِرْهُمْ»
9- استغفارِ پيامبر دربارهى امّتش، به دستور خداست. پس مورد قبول نيز هست.
«وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ»
10- مشورت کردن، منافاتى با حاکميّت واحد و قاطعيّت ندارد. «وَ شاوِرْهُمْ ... فَإِذا عَزَمْتَ»
11- در کنار فکر و مشورت، توکّل بر خدا فراموش نشود. «فَتَوَکَّلْ»
12- ابتدا مشورت و سپس توکّل، راه چارهى کارهاست، خواه به نتيجه برسيم يا نرسيم. «شاوِرْهُمْ ... فَتَوَکَّلْ ... إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِينَ»