بارها قرآن از مسئله‌ى کتاب و پرونده و نامه‌ى عمل در قيامت سخن به ميان آورده است و مى‌فرمايد: فرستادگان ما مى‌نويسند: «إِنَّ رُسُلَنا يَکْتُبُونَ» «1»، آثار کارها را هم مى‌نويسيم:
«نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ» «2»، نامه عمل آنان بر گردنشان آويخته مى‌شود: «أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ» «3»، پرونده‌ها در قيامت گشوده مى‌شود: «وَ إِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ» «4»، نامه‌ها به دست خود افراد داده مى‌شود؛ نامه‌ى خوبان به دست راست و نامه بدکاران به دست چپ آنان داده مى‌شود. همان گونه که هر فردى پرونده‌اى دارد، هر امّتى نيز کتاب و پرونده‌اى دارد. «کُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى کِتابِهَا» «5»
پيامبراکرم صلى الله عليه و آله در بازگشت از جنگ حُنين، در يک صحراى خشک فرود آمد. به اصحاب فرمود: بگرديد تا هر چه از چوب وخاشاک يافتيد گرد آوريد. اصحاب رفتند و هر کس چيزى آورد. روى هم ريختند و انباشته شد. پيامبر فرمود: «هکذا تجتمع الذنوب، اياکم و المحقرات من الذنوب» گناهان اينگونه جمع مى‌شوند، پس از گناهان کوچک پرهيز کنيد. «6»
از اين برنامه اين درس را نيز مى‌توان گرفت که پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آموزشى اردوئى و بيابانى تجسّمى، نمايشى و عملى، همراه با پرکردن اوقات فراغت براى ياران خود داشتند، آن هم وقتى که خطر غرور ناشى پيروزى در جنگ در کمين آنان بود، واصحاب خود را بى‌گناه يا کم گناه مى‌پنداشتند.
امام صادق عليه السلام فرمودند: در روز قيامت هنگامى که کارنامه‌ى عمل انسان به او داده مى‌شود، پس از نگاه به آن و ديدن آنکه تمام لحظه‌ها و کلمه‌ها و حرکات و کارهاى او ثبت شده، همه‌ى آنها را به ياد مى‌آورد، مانند اينکه ساعتى قبل آنها را مرتکب شده است، لذا مى‌گويد: يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْکِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً .... «7»
آنان که در دنيا بى‌خيال و بى‌تفاوت بوده و به هر کارى دست مى‌زنند، در آخرت هراس و
«1». يونس، 21.
«2». يس، 12.
«3». اسراء، 13.
«4». تکوير، 10.
«5». جاثيه، 28.
«6». کافى، ج 2، ص 288.
«7». تفسير الميزان.
جلد 5 - صفحه 183
دلهره خواهند داشت، «مُشْفِقِينَ» ولى مؤمنان که در دنيا اهل تعهّد و خداترسى بودند در آنجا آسوده‌اند. «إِنَّا کُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنا مُشْفِقِينَ» «1»