آیه ۴۹ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۴۹ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۹

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا

و کتاب [= کتابی که نامه اعمال همه انسانهاست‌] در آن جا گذارده می‌شود، پس گنهکاران را می‌بینی که از آنچه در آن است، ترسان و هراسانند؛ و می‌گویند: «ای وای بر ما! این چه کتابی است که هیچ عمل کوچک و بزرگی را فرونگذاشته مگر اینکه آن را به شمار آورده است؟! و (این در حالی است که) همه اعمال خود را حاضر می‌بینند؛ و پروردگارت به هیچ کس ستم نمی‌کند.

معنی کلمات و عبارات
«الْکِتابُ»: نامه اعمال یکایک مردم (نگا: حاقّه / و ). «مَا لِهذَا الْکِتَابِ»: این چه کتابی است؟ استفهام برای تعجّب است. حرف لام جرّ در رسم‌الخطّ قرآنی منفصل نوشته شده است. «وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً»: (نگا: آل‌عمران / و قیامت / ).
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- در قیامت، نامه عمل هر فرد، در برابر دیدگان او نهاده شده، آن را مشاهده خواهد کرد. «و وضع الکتب ... و یقولون یویلتنا مال هذا الکتب» مقصود از «الکتاب» به قرینه جملات بعدى، نوشته هایى است که در آن، همه اَعمال آدمیان، ثبت و ضبط شده است. حرف «ال» در «وضع الکتاب»، براى استغراق اَفراد است، یعنى «کلّ کتاب». در نتیجه، مراد این است که همه کتاب ها را در برابر دیدگان آحاد انسان ها قرار خواهند داد و هر فرد، کتاب خودش را ملاحظه خواهد کرد. ۲- اَعمال تمام انسان ها، در کتابى جامع ثبت مى شود. «و وضع الکتب فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» چنان چه مراد از «الکتاب» جنس و ماهیّت کتاب باشد. ممکن است، جمله «وضع الکتاب» دلالت کند که اعمال همه آدمیان، در یک کتاب ثبت شده و در قیامت، به آن ها نشان داده خواهد شد. برداشت بالا، ناظر به این احتمال است. ۳- در قیامت مجرمان، هنگام مشاهده نامه عمل، از کردار خود وحشت و دلهره پیدا مى کنند. «فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» ۴- روز قیامت، بیم و هراس و تأثّر، در چهره مجرمان، ملموس و نمایان است. «فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» «اشفاق» توجه و عنایتى است که آمیخته به ترس باشد و در صورتى که با «من» متعدى شود، معناى بیم و دلهره در آن آشکارتر است (مفردات راغب). پس عبارت «مشفقین ممّا فیه» دلالت دارد که مجرمان، از آنچه در نامه اَعمال مشاهده مى کنند، خائف و هراسناک اند و این ترس - به قرینه فعل «ترى» - در چهره آنان قابل مشاهده و رؤیت است. ۵- مجرمانِ رفاه مند و بى باک دنیا، بیم ناکان وحشت زده صحنه قیامت اند. «فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» با توجه به این که آیات قبل در مورد رفاه مندان مغرور بود، مصداق بارز «مجرمان هراسناک» در این آیات، همان دنیاپرستان مغرور خواهد بود. ۶- شرک و دنیاپرستى و مغرور شدن به مال و فرزند، گناه و مایه دلهره و وحشت در آخرت است. «فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» آیات گذشته، در باره دنیاپرستى و شرک بود، لذا مصداق مورد نظر از «مجرمین» همان مشرکان سرمست به مواهب دنیوى اند. ۷- پرهیز کنندگان از جرم و گناه، به هنگام مشاهده نامه اَعمال خود در قیامت، بیم و هراس نخواهند داشت. «و وضع الکتب فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» جمله «وضع الکتاب» وضع و مشاهده کتاب را به مجرمان اختصاص نداده است، ولى جمله «فترى المجرمین...» تنها، از ترس مجرمان سخن گفته است، بنابراین، دیگران، با مشاهده کتابِ خود، اضطرابى نخواهند یافت. ۸- گناه، زمینه ساز هراس و نگرانى انسان در قیامت است. «فترى المجرمین مشفقین ممّا فیه» ۹- بى اعتقادى به معاد، از عوامل مهم و ریشه هاى عمده انجام دادن گناه است. «و عرضوا على ربّک ... و وضع الکتب ... فترى المجرمین» «وضع الکتاب» عطف است بر «عرضوا» در آیه قبل و ارتباط دو آیه گویاى این است که مصداق مورد نظر از مجرمان در این آیه، همان منکران معاد هستند که در آیه قبل مطرح بودند. ۱۰- مجرمان، از جامعیّت و دقّت کتاب اَعمال آدمیان، شگفت زده و به شدت نگران خواهند شد. «یویلتنا مال هذا الکتب لایغادر صغیرة و لاکبیرة» ۱۱- مجرمان، هنگام مشاهده کتاب اَعمال شان آرزومند مرگ خویش اند. * «و یقولون یویلتنا مال هذا الکتب» «ویلة» و «ویل» به معناى «هلاکت» است و مؤنث بودن «ویلة» مفید مبالغه است. منادا قرار گرفتن «ویل» از سوى مجرمان، گویاى این است که آنان، با مشاهده نامه عمل خود، راهى جز هلاک و عذاب براى خود ندیده، لذا آن را منادا قرار داده و آمدن اش را مى طلبند و یا این که به قدرى حال خود را وخیم مى بینند که مرگ و هلاکت را، تنها راه رهایى خود از آن وضعیّت مى پندارند. ۱۲- نامه اَعمال، دربرگیرنده ریز و درشت کردارها و به شمارآورنده کمترین عمل انسان است. «لایغادر صغیرة و لاکبیرة إلاّ أحصیها» «غدر» و «مغادرة» به معناى ترک است و «لایغادر...» یعنى هیچ کوچک و بزرگى را فروگذار نکرده و نمى کند. ۱۳- اَعمال انسان ها، فانى نمى شود و در قیامت در برابر آنان حاضر و مجسم خواهد بود. «و وجدوا ما عملوا حاضرًا» ظاهر جمله «و وجدوا...» آن است که تأسیس باشد، نه تأکید; یعنى، مطلب جدیدى را غیر از آنچه که در جملات قبل گفته شد، بیان مى کند و آن این که علاوه بر نوشته اَعمال خود آن نیز در برابر آدمیان حاضر مى شود. ۱۴- مجرمان، در قیامت، خود به بدکارى و استحقاق عقوبت خویش، معترف خواهند بود. «یویلتنا مال هذا الکتب ... و وجدوا ما عملوا حاضرًا و لایظلم ربّک أحدًا» ۱۵- کیفرهاى الهى، در آخرت، بازتاب اَعمال انسان است. «و وجدوا ما عملوا حاضرًا» ۱۶- خداوند، در قیامت، به هیچ کس، ظلمى روا نخواهد داشت. «و لایظلم ربّک أحدًا» ۱۷- حضور نفس اَعمال انسان در قیامت، پشتوانه اجراى عدالت و نفى کمترین ظلم از ساحت خداوند است. «و وجدوا ما عملوا حاضرًا و لایظلم ربّک أحدًا» بیان حضور اعمال و تجسّم آن، علاوه بر ثبت و ضبط در نامه اَعمال، جملگى تأکیدى بر دقیق بودن اَحکام صادره بر قیامت و عادلانه بودن عقوبت هاى است و گویاى این است که اَسناد و مدارک کافى و غیر قابل انکارى در قیامت عرضه خواهد شد. ۱۸- مبرّا بودن خداوند از هرگونه ظلم و بى عدالتى، مقتضاى ربوبیّت او است. «و لایظلم ربّک أحدًا» ۱۹- حساب رسى و سنجش عادلانه اَعمال آدمیان در قیامت، لازمه ربوبیّت خدا است. «و وضع الکتب ... و لایظلم ربّک أحدًا» ۲۰- برپایى قیامت و نظام هاى آن، جلوه اى از عدالت خداوند است. «و وضع الکتب ... و لایظلم ربّک أحدًا» سخن از مبرّا بودن خداوند از ظلم، پس از ذکر آیات مربوط به قیامت، مى تواند این نکته را نیز افاده کند که این نظام و صحنه ها، از آن رو است که خداوند، به هیچ کس، ظلم و ستمى را روا نمى دارد و براى برقرارى عدالت، قیامت و صحنه هاى آن را برپا کرده است.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۱)
  • . مُحْصی
  • اخطار الهی به گناهکاران، از حسابرسی دقیق در قیامت
  • هشدار خداوند به گناهکاران از حسابرسی دقیق در قیامت
  • تجسم و ظهور تمامی اعمال ادمی، در قیامت+۳ آیه
  • تجسّم اعمال بد انسان، در قیامت+۲ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
  • تعجّب و نگرانی مجرمان از جامعیّت و دقّت نامه عمل
  • تعجّب و نگرانی مجرمان، از جامعیّت و دقّت نامه اعمالشان در قیامت
  • تعجّب مجرمان از جامعیّت و دقّت نامه عمل خود
  • اندوه گناهکاران، هنگام مشاهده نامه عمل، در قیامت
  • اندوه گناهکاران، در قیامت+۲ آیه
  • مشاهده پرونده اعمال از سوی گناهکاران، سبب اندوه انان، در قیامت
  • حسابرسی عادلانه از مجرمان در قیامت، با دادن نامه اعمالشان به دست انان
  • به صف شدن انسانها در قیامت، برای حسابرسی از انها+۱ آیه
  • عادلانه بودن حسابرسی خداوند از بندگان، در قیامت+۴ آیه
  • حسابرسی عادلانه اعمال انسانها در قیامت، لازمه ربوبیّت خداوند
  • حسابرسی از انسانها در قیامت، بر اساس نامه عمل هر فرد+۴ آیه
  • افسوس و حسرت مجرمان در قیامت، هنگام مشاهده نامه عمل خود
  • محشور شدن مجرمان، با حالتی از ترس و وحشت در قیامت+۱ آیه
  • شگفتی مجرمان محشور در قیامت، پس از مشاهده ریز و درشت اعمال خود، در نامه اعمال خویش+۱ آیه
  • وجوب نفی هر گونه ظلم، از خداوند+۲ آیه
  • عدالت در نظام کیفر و پاداش، از اثار ربوبیّت خدا+۱ آیه
  • خوف و وحشت مجرمان در قیامت، هنگام مشاهده نامه اعمال و کردار خویش
  • سؤال جهنّمیان، از جامعیّت و دقّت در نامه اعمال خود
  • سؤال شگفت انگیز منکران معاد، از انعکاس تمامی اعمال، در پرونده خود
  • سؤال تعجّبی مجرمان و گناهکاران در قیامت، از جامعیّت نامه اعمال شان
  • سؤال شگفت انگیز منکران معاد در قیامت، از انعکاس تمامی اعمال در پرونده خود
  • سؤال جهنّمیان، از جامعیّت نامه اعمال شان
  • شرک به خدا، موجب گرفتاری به خوف و دلهره
  • خداوند، منزّه از هر گونه ظلم به بندگان+۴ آیه
  • ناسازگار بودن ظلم به بندگان، با مدبّر بودن و مقام ربوبیّت خداوند، دلیل تنزیه خداوند از هرگونه ظلم+۱ آیه
  • منزّه بودن خداوند از هرگونه ستم به بندگان، در جزا و پاداش+۴ آیه
  • نفی کم ترین ظلم از خداوند، در حسابرسی قیامت+۱ آیه
  • مجرم بودن تجاوزگران و ستم پیشگان
  • مورد ستم واقع نشدن گناهکاران، در قیامت+۱ آیه
  • کیفر الهی، عادلانه و به دور از هر گونه ظلم+۶ آیه
  • برپایی قیامت و نظامهای ان، جلوه ای از عدالت خداوند+۲ آیه
  • عدالت خداوند، در اعطای درجه و پاداش به مؤمنان، به مقدار تلاش انان برای دین+۸ آیه
  • عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۶ آیه
  • عادلانه بودن عذاب در قیامت+۴ آیه
  • کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۵ آیه
  • ثبت اعمال انسان در دنیا از طرف خداوند و بایگانی ان به صورت کتاب و پرونده برای حسابرسی در قیامت+۵ آیه
  • ثبت دقیق اعمال انسانها، تضمینی بر اعمال نشدن کمترین ظلم بر انان+۲ آیه
  • اعمال گناهکاران، مایه حسرت انان در قیامت+۱ آیه
  • قابل رؤیت بودن تمام اعمال، در قیامت+۲ آیه
  • ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۵ آیه
  • تعجّب و نگرانی مجرمان، از جامعیّت نامه اعمال شان در قیامت
  • گناهان، دارای دو قسم صغیره و کبیره
  • تجسّم گناهان انسان، در قیامت+۱ آیه
  • تعجّب گناهکاران در قیامت، از جامعیّت و دقّت در کارنامه اعمال شان
  • اندوه مجرمان در روز قیامت+۲ آیه
  • حسابرسی عادلانه از گناهکاران در قیامت، با نشان دادن نامه اعمال شان
  • افسوس و حسرت مجرمان در قیامت، پس از مشاهده نامه اعمال خود
  • شگفتی گناهکاران در قیامت، پس از مشاهده اعمال ریز و درشت خویش+۱ آیه
  • سؤال مجرمان در قیامت، از جامعیّت نامه اعمال شان
  • به صف شدن گناهکاران در قیامت، برای حسابرسی از اعمال انان+۱ آیه
  • شگفتی گناهکاران در قیامت، پس از مشاهده اعمال خود+۱ آیه
  • حزن و اندوه گناهکاران، در قیامت+۲ آیه
  • مشاهده نامه اعمال، از سوی گناهکاران در قیامت و اندوه ایشان از ان
  • مُحصی/ اسما و صفات+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
  • ارایه نامه اعمال هر فرد به او در قیامت+۳ آیه
  • تعجّب و نگرانی مجرمان، از جامعیّت و دقّت نامه عمل
  • نامه اعمال، دربرگیرنده ریز و درشت کردارها و به شماراورنده کمترین عمل انسان
  • مشاهده نامه اعمال در قیامت، مایه اگاهی به کردارها+۱ آیه
  • وحشت و دلهره مجرمان در قیامت، هنگام دیدن نامه عمل خویش
  • ارزشیابی و محاسبه خویش در قیامت به محض رؤیت نامه عمل خود
  • پرهیزکنندگان از جرم و گناه، بدون هیچ ترس و هراس، هنگام مشاهده نامه اعمال خود، در قیامت
  • مجرمان در ارزوی مرگ، بعد از هنگام مشاهده نامه اعمالشان
  • خوف مجرمان در قیامت، به سبب دیدن گزارش اعمال خود، در نامه عمل
  • داوری خداوند بر اساس نامه عمل، بدون کمترین ظلم به انسان+۱ آیه
واژه‌ها