تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
حَتَّى إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً (90)
حَتَّى إِذا بَلَغَ: تا چون رسيد. مَطْلِعَ الشَّمْسِ: به محل برآمدن آفتاب، يعنى منتهاى مساکن شرق که مبدء عمارت طرف مشترى مى‌باشد. وَجَدَها تَطْلُعُ عَلى قَوْمٍ: و يافت آفتاب را که هر صبح برمى‌آمد و شعاعش مى‌تابد بر قومى که: لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً: قرار نداده بوديم براى ايشان به غير از طلوع آفتاب پوششى از لباس دنيا، که ميان آنها و آفتاب مانع باشد، و زمين هم در غايت سستى و نرمى که هيچ بنائى بر آن مستقر نبود. مفسرين در اين
«1» بحار الانوار ج 13 ص 299 حديث 17 و ج 52 ص 152 حديث بنقل از کمال الدين سند حديث، در مصدر، به امام رضا عليه السلام منتهى مى‌شود.
جلد 8 - صفحه 115
اختلاف نموده‌اند: بعضى گفته‌اند در آنجا هيچ بنا و درختى نبود که مانع تابش آفتاب باشد، و لذا وقت طلوع به سردابهاى زير زمين يا غواصى در دريا مشغول، و وقت غروب تحصيل روزى مى‌نمودند، و حال آنها بر خلاف تمامى خلق بود.
نزد جمعى آنها را لباس، و مثل حيوان بسر مى‌بردند. و اهل هيئت گفته‌اند:
اکثر حال مردم آفريقا چنين است که مجاور خط استوا هستند. عياشى از حضرت امير المؤمنين عليه السلام که: ذو القرنين وارد شد بر قومى که سوزانيده بود آنها را آفتاب و رنگ جسد آنها را تغيير داده به حدى که سياه شده «1».
حکايت: عمر بن مالک بن اميه گويد: مردى را ديدم حديث مى‌کرد براى قومى: که به شهر چين رسيدم به اقصاى زمين. مرا گفتند: ميان تو و مطلع آفتاب يک روز راه باشد. شخصى از آنها اجرت دادم، آنجا رسيديم، گروهى را ديدم گوش‌هاى خود را وقت خواب يکى را به زير و يکى را به روى خود انداختى.
آن شخص زبان آنها را مى‌دانست، گفت: ما آمده‌ايم ببينيم آفتاب چگونه برآيد. وقت طلوع صدائى شنيدم، چون سلسله آواز آهن، از هيبت آن من بيهوش افتادم. چون به هوش آمدم، مرا روغن مى‌ماليدند. آفتاب را ديدم بر آب افتاده به رنگ روغن زيت، و کناره آسمان را ديدم مانند دامن خيمه، همينکه آفتاب بالا آمد، مر در سردابى بردند. چون آفتاب از آنها بگرديد، به کناره دريا آمد؛ ماهى صيد و به آفتاب مى‌انداختند، چون بريان شد مى‌خوردند.