اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لَو کان‌َ البَحرُ مِداداً لِکَلِمات‌ِ رَبِّي لَنَفِدَ البَحرُ قَبل‌َ أَن تَنفَدَ کَلِمات‌ُ رَبِّي وَ لَو جِئنا بِمِثلِه‌ِ مَدَداً (109)
بفرما اگر دريا مرکب شود براي نوشتن کلمات پروردگار من هر آينه تمام ميشود دريا پيش از اينکه کلمات پروردگار من تمام شود و لو اينکه بياوريم بمثل دريا مدد و کمکي که مضاعف شود، اينکه مثال براي اينست که کلمات پروردگار محدود نيست و امّا درياها هر چه باشد و هر مقدار باشد محدود است و نسبت محدود بغير محدود نسبت متناهيست بغير متناهي حتي نسبت واحد بالف هم نميتوان داد زيرا الف هم متناهيست قُل لَو کان‌َ البَحرُ مِداداً لِکَلِمات‌ِ رَبِّي کلمات پروردگار شامل جميع موجودات امکاني از مجرّدات و ماديّات است که اطلاق شي‌ء بر او ميشود که مشمول آيه شريفه ميشود إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ يس 82 بلکه احتياج بکلمه کن هم ندارد زيرا بمجرد اراده ايجاد ميفرمايد و مراد از اراده هم علم بصلاح است و از صفات ذات چنانچه حکماء گفتند نه ايجاد که تعبير بمشيّت
جلد 12 - صفحه 411
ميشود که متکلمين گفتند و هم چنين شامل جميع تشريعيّات ميشود از کتب سماوي و احکام الهي و دستورات پروردگاري و سرّ اينکه غير متناهيست مسئله خلود است در قيامت که فناء و زوال ندارد، لذا ميفرمايد قُل لَو کان‌َ البَحرُ مراد جنس بحر است که شامل جميع بحار ميشود مِداداً لِکَلِمات‌ِ رَبِّي حتي اگر جن‌ّ و انس نويسنده شوند لَنَفِدَ البَحرُ تمام درياها خشک ميشود قَبل‌َ أَن تَنفَدَ کَلِمات‌ُ رَبِّي که بآخر برسد زيرا آخر ندارد وَ لَو جِئنا بِمِثلِه‌ِ مَدَداً بلکه بامثاله الف الف مددا.