اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
69وَ ما أَرسَلنا مِن رَسُول‌ٍ إِلاّ بِلِسان‌ِ قَومِه‌ِ لِيُبَيِّن‌َ لَهُم فَيُضِل‌ُّ اللّه‌ُ مَن يَشاءُ وَ يَهدِي مَن يَشاءُ وَ هُوَ العَزِيزُ الحَکِيم‌ُ «4»
و نفرستاديم رسولي را مگر بزبان قوم خود تا اينکه بيان فرمايد براي آنها پس گمراه ميفرمايد خداوند هر که را بخواهد و هدايت مينمايد هر که را مشيتش تعلق بگيرد و او است عزيز حکيم.
وَ ما أَرسَلنا مِن رَسُول‌ٍ إِلّا بِلِسان‌ِ قَومِه‌ِ نظر به اينکه انبياء اولا مأمورند بدعوت قوم خود و پس از آن دعوت ساير ناس بمقتضاي لطف و حکمت بايد رسول بلسان و لغت قوم خود باشد که احتياج بمترجم نداشته باشند و فرمايشات او را درک کنند و بفهمند سپس آنها بر ساير اقوام بيان کنند و بالاخص وجود مقدس حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چون قرآن اعظم معجزات او بود از حيث فصاحت و بلاغت و درک اينکه معني جز عرب آنهم فصحاء و بلغاء حجاز که افتخار ميکردند و قصائد خود را در کعبه قرار داده بودند که سايرين مشاهده کنند بايد قرآن بلسان آنها باشد که بفهمند از قدرت بشر خارج است چنانچه ميفرمايد وَ لَو نَزَّلناه‌ُ عَلي بَعض‌ِ الأَعجَمِين‌َ فَقَرَأَه‌ُ عَلَيهِم ما کانُوا بِه‌ِ مُؤمِنِين‌َ شعراء آيه 197، نه عجم درک فصاحت و بلاغت آن را ميکرد و نه عرب، و لو پيغمبر مبعوث بر تمام بود.
لِيُبَيِّن‌َ لَهُم غرض از ارسال بلسان قوم اينست که بيان فرمايد احکام و عقائد و اخلاق و مواعظ و نصايح و انذار و بشارت و قضاياي امم سابقه و انبياء سلف و غير اينها را تا حجت بر آنها تمام‌تر و راه عذر بر آنها بسته شود.
فَيُضِل‌ُّ اللّه‌ُ مَن يَشاءُ گفتيم اضلال خداوند اينست که پس از آنکه اتمام حجت فرمود و مع ذلک بواسطه قساوت قلب و سياهي دل و حب شهوات و کبر و نخوت و عداوت و تقليد آباء و ساير موانع از قابليت هدايت افتادند خدا آنها را
جلد 11 - صفحه 360
بخود وا ميگذارد چنانچه ميفرمايد ذَرهُم يَأکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلهِهِم‌ُ الأَمَل‌ُ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ حجر آيه 3.
وَ يَهدِي مَن يَشاءُ هدايت الهي توفيق و الهامات ملکي و سهولت اسباب هدايت و عنايات و تفضلات او است.
وَ هُوَ العَزِيزُ الحَکِيم‌ُ معناي عزيز گذشت و حکيم آنکه کارهاي او از روي حکمت و مصلحت و درست و بجا است.