اين آيه، مهمترين و صريحترين آيه قرآن در مورد شکر نعمت و يا کفران آن است، که بعد از آيهى مربوط به نعمت آزادى و تشکيل حکومت الهى، به رهبرى حضرت موسى مطرح شده است و اين، رمز آن است که حکومت الهى و رهبر آسمانى مهمترين نعمتهاست، و اگر شکرگزارى نشود خداوند مردم ناسپاس را به عذاب شديدى گرفتار مىکند.
شکر نعمت مراحلى دارد:
الف: شکر قلبى که انسان همهى نعمتها را از خداوند بداند.
ب: شکر زبانى، نظير گفتن «الْحَمْدُ لِلَّهِ».
ج: شکر عملى که با انجام عبادات و صرف کردن عمر و اموال در مسير رضاى خدا و خدمت به مردم به دست مىآيد.
امام صادق عليه السلام فرمود: شکر نعمت، دورى از گناه است و نيز فرمود: شکر آن است که انسان نعمت را از خدا بداند (نه از زيرکى و علم و عقل و تلاش خود يا ديگران) و به آنچه خدا به او داده راضى باشد و نعمتهاى الهى را وسيلهى گناه قرار ندهد، شکر واقعى آن است که انسان نعمت خدا را در مسير خدا قرار دهد. «1»
شکر در برابر نعمتهاى الهى بسيار ناچيز و غيرقابل ذکر است، به قول سعدى:
بنده همان به که زتقصير خويش
عذر به درگاه خدا آورد
ورنه سزاوار خداونديش
کس نتواند که بجا آورد
در حديث مىخوانيم که خداوند به موسى وحى کرد: حقّ شکر مرا بجا آور. موسى گفت: اين کار امکان ندارد، زيرا هر کلمهى شکر نيز شکر ديگرى لازم دارد. وحى آمد: همين اقرار تو و اين که مىدانى هر چه هست از من است، بهترين شکر من است. «2»
به گفتهى روايات، کسى که از مردم تشکر نکند از خدا نيز تشکر نکرده است. «من لم يشکر المنعم من المخلوقين لم يشکر الله». «3»
«1». تفسير نمونه.
«2». تفسيرنمونه.
«3». بحار، ج 71، ص 44.
جلد 4 - صفحه 390
اگر نعمت خدا را در مسير غير حقّ مصرف کنيم، کفران نعمت و زمينه کفر است. «لَئِنْ کَفَرْتُمْ»، «بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً» «1» کسانىکه نعمت خدا را به کفر تبديل کردند.