تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَ الَّذِينَ کَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّکُمْ مِنْ أَرْضِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِکَنَّ الظَّالِمِينَ «13» وَ لَنُسْکِنَنَّکُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامِي وَ خافَ وَعِيدِ «14» وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ «15» مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ «16» يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَکادُ يُسِيغُهُ وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ کُلِّ مَکانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ وَ مِنْ وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ «17»
مَثَلُ الَّذِينَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ کَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا کَسَبُوا عَلى شَيْ‌ءٍ ذلِکَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ «18»
ترجمه
و گفتند آنانکه کافر شدند به پيغمبرانشان هر آينه بيرون کنيم شما را از زمين خودمان مگر آنکه گرديد وارد در کيش ما پس وحى فرستاد بايشان پروردگارشان که هر آينه هلاک ميکنيم البته ستمکاران را
و هر آينه سکونت ميدهيم شما را در آنزمين بعد از ايشان اين از براى کسى است که بترسد از مقام من و بترسد از وعده عذاب من
و طلب فتح نمودند و بى‌بهره ماند هر گردن کش حقّ ناپذيرى
از پس او دوزخ است و آشا مانده ميشود از آبى چرک و خون
جرعه جرعه مى‌آشامد آنرا و نزديک نباشد که بآسانى فرو برد آنرا و مى‌آيد او را مرگ از همه جا و نيست او مرده و از پس آن عذابى است دشوار
مثل آنانکه کافر شدند بپروردگارشان اين است، کارهاشان مانند خاکسترى است که سخت بوزد بر آن باد در روز که باد سخت ميآيد توانا نباشند از آنچه کسب نمودند بر چيزى اين است آن گمراهى دور از حقّ..
تفسير
کفّار از اقوام انبياء عظام در جواب ايشان گفتند و قسم ياد نمودند که يکى از دو امر واقع خواهد شد يا ما شما را از ديار خودمان بيرون ميکنيم يا شما وارد ميگرديد در دين ما و باين لحاظ گفته‌اند عود بمعناى صيرورت است چون مقام انبياء عظام مبرّى است از آنکه قبلا متديّن بدين آنها بوده باشند تا عود بمعناى برگشت صادق باشد و محتمل است اينکلام را آنها بر حسب گمان خودشان گفته باشند يا مخاطب انبياء و اهل ايمان بايشان باشند و نسبت عود بايشان از باب تغليب باشد در هر حال خداوند براى تسليت خاطر انبياء وعده فرمود که دشمنان ايشانرا که ستمکاران بخويش و خلق بودند هلاک فرمايد و ايشان و دوستانشان را در منازل و مساکن آنها جاى گزين و مستقر کند و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده است که کسيکه اذيّت کند همسايه خود را براى طمع در مسکن او خداوند خانه او را نصيب آن همسايه‌اش فرمايد بمفاد اين آيه شريفه و اين هلاک دشمنان و جاى دادن دوستان از اهل ايمان را در منازل آنها براى کسانى است که بترسند از موقفى که خداوند براى حساب آنها معين فرموده است در قيامت و نيز بترسند از وعده‌ئيکه خداوند راجع بعذاب آنها داده و طلب فتح و ظفر نمودند انبياء از خداوند بر دشمنان خودشان يا خواستند که حکم فرمايد بين ايشان و آنها بعدل چون فتاحة بمعناى حکومة آمده است و خداوند اجابت فرمود و دشمنان سرکش و متکبّر و معاند ايشان که از قبول
جلد 3 صفحه 225
حقّ استنکاف و استکبار داشتند خائب و خاسر و بى‌بهره و نصيب از دنيا و آخرت شدند و در توحيد از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که مراد کسانى هستند که ابا نمودند از گفتن لا اله الا اللّه و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده عنيد کسى است که اعراض از حقّ نمايد و در کنار آن جبّار عنيد آتش جهنّم است که او مشرف است بآن و واقع ميشود در آن پس از مرگ و چون تشنه شود باو مى‌آشامانند از چرک و خونى که جارى ميشود از فروج زنان زناکار در آتش چنانچه از امام صادق عليه السّلام در مجمع روايت نموده است و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که چون آن آب را نزد او آورند و اظهار تنفّر کند و نزديک بروى او شود گوشت صورتش کباب گردد و پوست سرش بيفتد و چون بياشامد، آنچه در اندرون او است پاره پاره شود و از دبرش بيرون آيد چنانچه در کتاب خدا بيان شده است و بزحمت آنرا جرعه جرعه بياشامد و ممکن نباشد که بتواند آنرا بسهولت تناول کند و موجبات مرگ از هر جهت بر او احاطه نمايد و با اين وصف نميرد و راحت نشود و باز در پى عذاب شديدترى دارد تا برسد بعذابيکه در شدّت و مدّت و عدّت نهايت نداشته باشد. حال کسانيکه منکر خدا و پيغمبر او شدند که بايد ضرب المثل باشد در دورى از حقّ و حقيقت آنستکه اعمال خيريّه آنها مانند صله رحم و انفاق بفقراء و دستگيرى از ضعفاء و غيرها در بى‌ثمرى براى آنها بسبب کفر و فقد شرط قبول اين اعمال که ايمان بخدا و پيغمبر و امام است مانند خاکسترى است که بشدّت بوزد بر آن باد در روز که بواسطه شدّت باد در آنروز از باب مبالغه اطلاق باد شديد بر آن شده و پراکنده کند آن خاکستر را بطوريکه نتوان چيزى از آن جمع آورى نمود چون آنها هم از اعمال خيريّه خود در قيامت نميتوانند هيچ استفاده نمايند و ابدا بحال آنها فائده ندارد اين کفر که اين اثر را دارد آن گمراهى دور از حقّ و خطاء دور از صواب است و خسارتى است که فوق آن تصوّر نشود و جاى هيچ شکّ و ترديد نيست ..