تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَنُسْکِنَنَّکُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامِي وَ خافَ وَعِيدِ «14»
وَ لَنُسْکِنَنَّکُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ: و هر آينه البته البته ساکن گردانيم شما را در زمين و شهرهايشان بعد از هلاک شدن ايشان. اين آيه شريفه مصدق فرمايش نبوى «1» است که: من اذى جارا ورأه اللّه داره يعنى هر که همسايه خود را اذيت کند خداى تعالى او را آواره و خانه او را به ديگرى گذارد. ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامِي: اين امر مقرر و وعده راست است براى هر که بترسد از ايستادن در موقف حکم من، يعنى از آنکه روز قيامت او را در موقف که من حکم کنم بر بندگان باز دارند، يا بترسد از مقام من بر حفظ اعمال او. وَ خافَ وَعِيدِ: و براى کسى که ترسان گردد از وعيد من به عذاب، يا از عذاب من که روز موعود است.
تبصره- محقق طوسى (قدس الله سره) در بعض از مصنفات خود فرمايد:
خوف عبارت است از تألم نفسانى از عقابى که متوقع باشد به سبب ارتکاب منهيات و تقصير در طاعات، و اين خوف حاصل شود براى اکثر مردم اگرچه مراتب او متفاوت است و مرتبه علياى آن براى عده کمى باشد.
کافى شريف- از حضرت صادق عليه السّلام قال: المؤمن بين مخافتين:
ذنب قد مضى لا يدرى ما صنع اللّه فيه و عمر قد بقى لا يدرى ما يکتسب فيه
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 308.
جلد 7 - صفحه 32
من المهالک، فهو لا يصبح الّا خائفا و لا يصلحه الّا الخوف «1» فرمود: مؤمن بين دو خوف باشد: يکى گناهى که گذشته نمى‌داند خدا با او چه خواهد کرد در آن، و يکى عمر باقيمانده نمى‌داند آنچه را که کسب کند از موجبات هلاکت را. پس چنين شخصى بايد صبح ننمايد مگر ترسناک و اصلاح نکند او را مگر خوف.
معراج السعادة- ليث بن ابى سليم نقل نمايد که از مردى از انصار شنيدم گفت: روزى خدمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در سايه درختى نشسته بوديم، مردى آمد جامه از بدن خود بيرون آورده، خود را به روى ريگهاى گرم انداخته، بر آن مى‌غلطيد، گاهى پشت خود را داغ مى‌کرد و گاهى شکم و زمانى صورت، و مى‌گفت: اى نفس، بچش حرارت اين ريگ را که عذاب خدا از آنچه با تو نمودم بالاتر و شديدتر باشد. حضرت به آن شخص نظر مى‌فرمود، چون جامه را تن نمود او را طلبيده فرمود: چه چيز تو را واداشت که چنين نمودى؟ عرض کرد: خوف خداى تعالى. فرمود: بتحقيق حق خود را بجا آوردى، بدرستى که خداى تعالى به تو مباهات نمود به اهل آسمانها. بعد حضرت روى به اصحاب نمود فرمود: نزد اين مرد رويد تا دعا در حق شما نمايد «2». و اخبار در باب خوف بسيار است.