تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ «16»
مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ: از عقب زندگانى او جهنم است، يعنى بعد از انقطاع نفس و آمدن موت تا روز حشر، رجوع او بر آن خواهد بود. يا جهنم از پس او باشد، بر وجهى که لا محاله به او رسد و از او در گذرد و پيش او بشود. چنانچه گويند سرّ ما در عقب است. نزد بعضى «وراء» چيزى باشد که از شخص متوارى و پوشيده باشد. يا مراد چيزى است که به دنبال باشد. حاصل آنکه عذاب برزخ و جهنم بعد از مرگ آنها خواهد بود. ديگر از عقبات عذاب آنها:
وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ: و بيندازند او را در جهنم و بياشامانند او را از آبى که روان شود از چرک و ريم جهنميان و از فروج زانيان. اين قول اکثر مفسرين و مروى از حضرت صادق عليه السّلام است «1»، چنانچه در کتاب کافى «2» از آن حضرت نقل شده که فرمود: من شرب مسکرا کان حقّا على اللّه عزّ و جلّ ان يسقيه من طينة خبال. قلت: و ما طينة خبال؟ فقال: صديد فروج البغايا: هر که بياشامد مسکرى را، سزاوار است بر خداى عزّ و جلّ اينکه بياشامانند او را از طينة خبال. راوى پرسيد: چيست آن؟ فرمود: آبى که روان شود از چرک فروج
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 308.
«2» فروع کافى، جلد 6، صفحه 399، حديث 14.
جلد 7 - صفحه 34
زانيان.
عبرت: اهل تاريخ نقل نموده که روزى عبد الملک در بعضى از حجره‌هاى زنان، مست وارد شد، جامع قرآن نهاده بودند، برداشت باز کرد بر سبيل تفأل تا چه برآيد، برآمد: (وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ ...) متغير و خشمناک گرديده، جامع بنهاد، و تير و کمان خواست، آنقدر تير برآنجا زد تا آن را پاره پاره نمود و اشعار مى‌خواند:
أ توعد کلّ جبّار عنيد
فها انا داک جبّار عنيد
کفر خود را آشکار نمود. اگر به دوربين بصيرت نظر شود، هرآينه آثار وعيد الهى در عالم برزخ هويدا، و وليد به چنگال قهر سبحانى گرفتار است.
در نهج البلاغه «1» حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: و اتّقوا نارا حرّها شديد، قعرها بعيد، و حليتها حديد، و شرابها صديد: يعنى: بپرهيزيد و بينديشيد آتشى را که حرارتش شديد، و قعر آن دور، و زينت آن آهن، و آب آن صديد است.