اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مِن وَرائِه‌ِ جَهَنَّم‌ُ وَ يُسقي مِن ماءٍ صَدِيدٍ «16» يَتَجَرَّعُه‌ُ وَ لا يَکادُ يُسِيغُه‌ُ وَ يَأتِيه‌ِ المَوت‌ُ مِن کُل‌ِّ مَکان‌ٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّت‌ٍ وَ مِن وَرائِه‌ِ عَذاب‌ٌ غَلِيظٌ «17»
از پيشآمد آن جبار عنيد جهنم است و آب داده ميشود از آب چرک و خون که از زخم و جراحت و دمل بيرون ميآيد جرعه جرعه در دهانش ميريزند و نميتواند فرو دهد و از هر مکاني مرگ براي او ميآيد و نميميرد و پس از آن عذاب غليظي باو متوجه ميشود.
مِن وَرائِه‌ِ جَهَنَّم‌ُ اوصاف جهنم و آيات وارده و اخبار مرويه آن را ما در مجلد سوم کلم الطيب مقصد چهارم از صفحه 160 الي 178 در شانزده صفحه بيان کرده‌ايم مراجعه فرمائيد و در اينجا اکتفاء ميکنيم بيک جمله دعاء کميل
(فکيف احتمالي لبلاء الاخرة و جليل وقوع المکاره فيها و هو بلاء تطول مدته و يدوم مقامه و لا يخفف عن اهله لانه لا يکون الّا عن غضبک و انتقامک و سخطک و هذا ما لا تقوم له السموات و الارض فکيف بي و انا عبدک الضعيف الذليل الحقير المسکين المستکين الدعاء)
وَ يُسقي مِن ماءٍ صَدِيدٍ مشروبات جهنم چند قسم است يکي صديد که چرک و خون است که از زخم و جراحت و سوزه و عقده بيرون ميآيد، يکي حميم
جلد 11 - صفحه 374
است که مثل مس‌ّ آب شده. يکي غساق است يَتَجَرَّعُه‌ُ تجرع از باب تفعل است و گفتند فرق باب افعال و تفعيل و تفعل اينست که افعال دفعي است و تفعيل تدريجي يعني جرعه جرعه دائما در حلقش ريخته ميشود.
وَ لا يَکادُ يُسِيغُه‌ُ نميتواند فرو دهد گلوگيرش ميشود و بزحمت فرو ميدهد وَ يَأتِيه‌ِ المَوت‌ُ هر يک نوع از عذاب جهنم اگر در دنيا بيايد تمام اهل دنيا را هلاک ميکند ولي چون در آخرت مرگ نيست و خلود است نميميرند مِن کُل‌ِّ مَکان‌ٍ يعني از جميع اطراف باو متوجه ميشود که هر چه آرزوي مرگ ميکنند وَ ما هُوَ بِمَيِّت‌ٍ نميميرند حتي ميفرمايد وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَهُم نارُ جَهَنَّم‌َ لا يُقضي عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّف‌ُ عَنهُم مِن عَذابِها کَذلِک‌َ نَجزِي کُل‌َّ کَفُورٍ فاطر آيه 35 حتي از مالک تقاضاي مرگ ميکنند وَ نادَوا يا مالِک‌ُ لِيَقض‌ِ عَلَينا رَبُّک‌َ قال‌َ إِنَّکُم ماکِثُون‌َ زخرف آيه 76.
وَ مِن وَرائِه‌ِ عَذاب‌ٌ غَلِيظٌ گاهي بشدت تعبير ميشود عذاب شديد گاهي بعظمت عذاب عظيم گاهي بالم عذاب اليم.