گناهکار در قيامت دست و پا مى‌زند تا براى خود شريک جرم پيدا کند و انحراف خود را به گردن ديگران بيندازد. گاهى مى‌گويد: دوست بد مرا منحرف کرد. «لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّکْرِ» «1» گاهى مى‌گويد: رهبران فاسد مرا فاسد کردند. «لَوْ لا أَنْتُمْ لَکُنَّا مُؤْمِنِينَ» «2» گاهى شيطان را ملامت مى‌کند و او را عامل گمراهى خود مى‌داند، امّا شيطان مى‌گويد: مرا سرزنش نکنيد، فَلا تَلُومُونِي ... من جز وسوسه و دعوت کارى نداشتم. انحراف از خود شما بود.
تسلّط نداشتن شيطان بر انسان، هم مورد تأييد خداوند است و هم خود شيطان به آن اقرار دارد. «إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَکَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ» «3» تو بر بندگان خالص من تسلطى ندارى. در اين آيه نيز مى‌گويد: «ما کانَ لِي عَلَيْکُمْ مِنْ سُلْطانٍ»