تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ «27» أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ «28» جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ «29» وَ جَعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَکُمْ إِلَى النَّارِ (30)
ترجمه
- ثابت ميگرداند خدا آنانرا که ايمان آوردند بگفتاريکه به ثبوت رسيده در زندگانى دنيا و در آخرت و گمراه ميکند خدا ستمکاران را و بجا مى‌آورد خدا آنچه را ميخواهد
آيا نظر ننمودى بآنانکه تبديل نمودند نعمت خدا را بکفر و فرود آوردند قومشان را در سراى هلاک
که جهنّم است در آيند آنرا و بد قرارگاهى است
و قرار دادند براى خداوند همتايانى تا گمراه گردانند از راهش بگو برخوردار شويد پس همانا بازگشت شما بسوى آتش است..
تفسير
کسانيکه در اصول عقائد حقّه از قبيل توحيد و نبوّت و امامت و معاد بديده انصاف نظر و تأمّل و تدبّر نمودند و ببراهين عقليّه و شواهد نقليّه و حجج قطعيّه ايمان آوردند بخدا و پيغمبر و امام و کتاب و حساب خداوند ايشانرا ثابت و مستقرّ و مطمئن ميفرمايد بر اين عقائد بطوريکه ابدا و اصلا در خاطرشان تزلزل و فتورى روى نميدهد و بتشکيک مشکّک و تفتين مفتّن اين عقائد حقّه از آنها سلب نميگردد و منتفى نميشود در دنيا و آخرت بطوريکه در جواب سؤال مردم و ملائکه از اين حقائق بدون درنگ و تأمّل و لکنت و تزلزل اقرار و اظهار مينمايند بخلاف کسانيکه از باب لجاج و عناد خود دارى نمودند از نظر و تأمّل در آيات الهى و ظلم کردند بخودشان و خلق خدا که موجب گمراهى آنها شدند قولا و عملا خداوند آنها را بحال خودشان واگذار ميفرمايد و کمک نميفرمايد با آنها در رفع شبهه و تزلزل و دفع شکّ و تحيّر از قلوبشان لذا در وادى جهالت و نادانى و حيرت و ضلالت و اله و سرگردانند تا روز
جلد 3 صفحه 230
قيامت که راه بهشت را گم کنند بامر الهى چنانچه از امام صادق عليه السّلام در توحيد نقل نموده که مراد اضلال خداوند است آنها را از دار کرامت خود در روز قيامت و خدا آنچه را ميخواهد ميکند از ثابت نمودن اهل ايمان در عقائد حقّه و مخذول فرمودن اهل ظلم و هر چه ممکن باشد و قبيح نباشد و کسيرا قدرت جلوگيرى از مشيّت او نيست و حقّ چون و چرا در کار او ندارد در فقيه و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که شيطان در وقت مرگ ميآيد نزد مردى از دوستان ما از دست راست و چپ او براى آنکه گمراه کند او را از عقائد حقّه‌اش ولى خداوند نميگذارد در او مؤثر شود و اين است مراد از قول خداوند يثبّت اللّه الّذين آمنوا تا آخر آيه و در کافى از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که آن دو ملک سؤال ميکنند در قبر از او که کيست پروردگار تو و کيست پيغمبرت و چيست دينت و او ميگويد خداوند پروردگار من و محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيغمبر من و اسلام دين من است پس آندو ميگويند خدا تو را ثابت بدارد بر آنچه مى‌پسندد و خوشنود ميشود و اين است مراد از قول خداوند يثبت اللّه الذين آمنوا تا آخر آيه و باين معنى رواياتى از امام صادق عليه السّلام نيز نقل شده است و خداوند اظهار تعجّب فرموده از حال کسانيکه شناختند نعمت خدا را که اعظم آن وجود پيغمبر و امام است و تبديل نمودند شکر را بکفر لذا خطاب به پيغمبر خود فرموده که آيا نديدى و نظر نکردى بسوى اين اشخاص که تبديل نمودند نعمت خدا را بکفر و وارد کردند قوم خود را در سراى هلاکت که جهنّم است يعنى بجاى شکر نعمت کفران نمودند و کافر شدند بخدا و پيغمبر و امام منصوب از طرف او و مراد کفّار قريش عموما، و خصوصا بنى اميّه و بنى مغيره‌اند که با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جنگ نمودند و منکر اوصياء او شدند و ذريّه او را شهيد کردند و خداوند نسل آنها را قطع و نامشان را محو و آثارشانرا نابود فرمود و اين معنى را در کافى از صادقين عليهما السّلام و در مجمع از امير المؤمنين عليه السّلام و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده نهايت آنکه در بعضى اختصاص به دو قبيله نامبرده داده شده و در بعضى بتعميم آن نسبت بقريش تصريح فرموده‌اند و بايد حمل بر بيان مصداق واضح و اوضح شود چنانچه معلوم است که مصداق اوضح و اعظم و اکمل نعم الهيّه پيغمبر و امام است که خداوند از طائفه قريش انتخاب فرمود و آنها قدردانى و شکر گذارى نکردند بلکه حقّ کشى و ناشکرى نمودند و بجزاى
جلد 3 صفحه 231
خود رسيدند و خواهند رسيد و قرار دادند براى خداوند همتايانى از جنس بتها که عبادت مينمودند آنها را و نتيجه آن اين بود که گمراه ميکردند مردم را از راه خداشناسى و عبادت او يا گمراه ميشدند بنابر قرائت يضلّوا بفتح ياء اگر چه اين عمل را براى گمراهى خود و خلق نمى‌نمودند و بنابراين لام در ليضلّوا لام عاقبت است که بمنزله غرض قرار داده شده و خداوند نصيب آنها را فقط نعم فانيه دنياى دنى قرار داده که چندى از آنها متمتّع و بهره‌مند شوند چون قابليت غير آنرا ندارند و چنان سرگرم بآن زخارف شده‌اند که در فکر جز آن نيستند و عاقبت وارد در جهنم شوند و مخلّد در آتش گردند و راه نجاتى براى آنها نباشد لذا ظاهرا امر نموده است آنها را بتمتع در دنيا با آنکه مقصود تهديد و تنبيه آنقوم است ..